Çörek otu (Nigella sativa L.) yetiştiriciliğinde farklı organik gübrelerin verim ve kalite üzerine etkileri

Bu araştırma, farklı organik gübre türleri ve gübre dozlarının çörek otu (Nigella sativa L.) bitkisinin verim ve kalite özellikleri üzerindeki etkilerini belirlemek amacıyla 2022 ve 2023 yıllarına ait vejetasyon dönemlerinde yazlık olarak Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi Tarımsal Araştırma ve Uygulama Arazisi'nde yürütülmüştür. Deneme, Tesadüf Bloklarında Bölünmüş Parseller Deneme Desenine göre üç tekerrürlü olarak kurulmuştur. Denemede materyal olarak Nigella sativa L. türüne ait 'Çameli' çeşidi kullanılmıştır. Ana parsellerde leonardit, vermikompost, katı humus, tavuk gübresi ve koyun gübresi olmak üzere beş farklı organik gübre kaynağı kullanılmış olup, alt parsellerde 0, 150, 300 ve 600 kg/da dozlarında uygulama yapılmıştır. Ayrıca kimyasal gübre olarak ise üre (% 46) gübresi 0, 4, 8 ve 12 kg/da dozlarında kullanılmıştır. Araştırma kapsamında her iki yılda bitki boyu (cm), bitki başına dal sayısı (adet), bitki başına kapsül sayısı (adet), kapsülde tohum sayısı (adet), bin tohum ağırlığı (g), tohum verimi (kg/da), biyolojik verim (kg/da), hasat indeksi (%), sabit yağ oranı (%), yağ verimi (kg/da), yağ asitleri kompozisyonu (%), uçucu yağ oranı (%), uçucu yağ verimi (kg/da), uçucu yağ bileşenleri (%), timokinon oranı (%) ve antioksidan aktivitesi (DPPH, FRAP ve TEAC yöntemleriyle µmol TE/g tohum) gibi verim ve kaliteye ilişkin özellikler değerlendirilmiştir. İki yıllık ortalama değerlere göre; bitki boyu 39.76-54.33 cm, dal sayısı 6.22-6.35 adet, kapsül sayısı 13.43-14.88 adet, kapsülde tohum sayısı 98.56-104.00 adet, bin tohum ağırlığı 2.50-3.11 g, tohum verimi 135.26-135.41 kg/da, biyolojik verim 433.31-445.91 kg/da, hasat indeksi % 30.26-30.94, sabit yağ oranı % 26.17-26.19, yağ verimi 35.52-35.63 kg/da, uçucu yağ oranı % 0.24-0.59, uçucu yağ verimi 0.36-0.80 kg/da, timokinon oranı % 36.82-41.75, linoleik asit % 57.17-58.02, palmitik asit % 22.81-30.20, oleik asit % 11.78-15.35, stearik asit % 0.07-4.59, DPPH aktivitesi 11.30-17.09 µmol TE/g tohum, FRAP aktivitesi 37.94-60.52 µmol TE/g tohum ve TEAC aktivitesi 59.25-59.44 µmol TE/g tohum aralığında değişmiştir. İstatistiksel analizler sonucunda, incelenen tüm özellikler bakımından önemli farklılıklar (p<0.01) tespit edilmiştir. Elde edilen veriler doğrultusunda 300 kg/da dozunda uygulanan tavuk gübresinin bitkisel verimi en fazla artıran uygulama olduğu belirlenmiştir. Öte yandan, 600 kg/da dozunda uygulanan koyun gübresi ve vermikompost gübre formlarının kalite özelliklerini olumlu yönde etkilediği ortaya konmuştur. Bu bulgular, çörek otu yetiştiriciliğinde organik gübre kullanımının hem verimi artırma hem de çevre dostu üretim stratejilerinin benimsenmesine katkı sağlayabilecek potansiyel bir alternatif olduğunu göstermektedir.