Coronavirüs enfeksiyonu (COVID-19) geçiren bireylerde egzersiz kapasitesi ve kas gücünün belirlenmesi ve aerobik egzersiz eğitiminin etkisi

COVID-19, SARS-CoV-2 virüsünün ortaya çıkardığı yüksek bulaş oranına sahip, önemli ve ağır bir viral enfeksiyon tablosudur. COVID-19 pandemi sürecinde hastalığın yayılımını önlemek ve mortaliteyi azaltmak amacıyla devreye sokulan evde kalma, kısmi karantina ve sosyal izolasyon uygulamaları ile bireylerin hareketli yaşam alışkanlıklarını kısıtlamış, yaşam kalitesi ve fonksiyonellik üzerinde olumsuz etkilere neden olmuştur. COVID-19 pandemisinin egzersiz kapasitesi ve kas gücü üzerinde kısa ve uzun vadedeki etkileri klinisyenler için merak konusu olmuş ve halen araştırılmaya devam etmektedir. Nitekim COVID-19 enfeksiyonu geçiren birçok hastada da bu kapasiteyi etkileyen ve yaşam kalitesini düşüren çoklu organ tutulumları hastalığın seyrinde gözlenmiştir. Bu çalışmanın amacı; COVID-19 enfeksiyonu geçiren ve geçirmeyen bireylerdeki egzersiz kapasitesi ve kas kuvvetinin karşılaştırılması ve COVID-19 enfeksiyonu geçiren bireylerde aerobik egzersiz eğitiminin egzersiz kapasitesi ve kas kuvveti üzerindeki etkisini araştırmaktır. Çalışmaya dahil edilen COVID-19 geçirmiş ve COVID-19 geçirmemiş 84 bireyden tedavi ve değerlendirme süreçlerini tamamlayamadığı için 20 hasta çıkarılırken toplamda 64 hasta çalışmayı tamamladı. Bireyler COVID-19 grubu ve kontrol grubu olarak ikiye ayrıldı. Her iki gruba çalışmanın başlangıcında standart egzersiz tolerans testi ile istirahat nabzı, istirahat sistolik ve diyastolik kan basıncı, maksimum iş, maksimum kalp hızı, algınan zorluk derecesi (borg skalası), test süresi, metabolik eşlenik (MET), VO 2pik,, VO 2pik prediktif değerleri açısından değerlendirildi. Her iki gruptaki bireylerin dominant ekstremitelerinden kuadriseps, triseps ve el kavrama gücü ölçüldü ve fiziksel aktivite düzeyleri Uluslararası Fiziksel Aktivite İndeksi Kısa Form 'u (IPAQ) kullanılarak değerlendirildi. COVID-19 grubuna bisiklet 6 ergometresi kullanılarak haftada en az 3 seans olacak şekilde 15 seans aerobik egzersiz eğitimi verildi. Egzersiz programı sonunda COVID-19 geçirmiş bireylerin standart egzersiz tolerans testi ve periferik kas gücü ölçümü tekrarlandı. Kontrol grubundan 14 bireye ve hasta grubundaki 15 bireye kardiyopulmoner egzersiz testi de yapılarak bu testten elde edilen; maksimum değişim oranı (Respiratory Exchange Ratio, RER),ventilatuvar anaerobik eşiğe ulaşma süresi (Anaerobik Treshold),maksimum oksijen kapasitesi (VO 2pik ),ventilatuvar anaerobik eşikteki maksimum oksijen kapasitesi (VO 2AT ), karbondioksit ventilatuar eşdeğeri (VE/CO 2 ), kalp atım hızı toparlanması (HRR, Heart Rate Recovery) ve 1. dakikadaki kalp hızı toparlanması (HRR1, Hear Rate Recovery at first minute) parametreleri değerlendirildi. Kardiyopulmoner egzersiz testine katılımı sağlanan COVİD-19 grubundaki bireyler için 15 seans aerobik egzersiz eğitimi sonunda, test tekrarlandı ve aynı parametreler kullanılarak hastalar değerlendirmeye alındı. Çalışmamızda standart egzersiz tolerans testi ve kardiyopulmoner egzersiz testinin tüm parametrelerinde her iki grup arasında fark gözlenirken standart egzersiz tolerans testinin maksimum kalp hızı, maksimum iş, VO 2pik prediktif parametreleri ve kardiyopulmoner egzersiz testinin maksimum değişim oranı, ventilatuvar anaerobik eşiğe ulaşma süresi, 1. dakikadaki kalp hızı toparlanması parametreleri açısından her iki grup arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptanmadı. (p>0,05). COVID-19 grubunda aerobik egzersiz eğitimi alan bireylerde tedavi öncesine göre standart tolerans egzersiz testinin tüm parametrelerinde istatistiksel olarak anlamlı düzelme tespit edildi (p<0,05). Kardiyopulmoner egzersiz testi ile değerlendirilen hasta grubundaki bireylerin aerobik egzersiz eğitimi sonrası ventilatuvar anaerobik eşiğe ulaşma süresi ve ventilatuvar anaerobik eşikteki maksimum oksijen kapasitesinde tedavi öncesine göre anlamlı düzelmeler tespit edildi (p<0,05). Periferik kas gücü ölçümlerinde her iki grup arasında el kavrama gücü ve kuadriseps kas gücü açısından anlamlı fark bulundu (p=0,001, p=0,003). Egzersiz öncesi ölçülen kas güçlerine göre aerobik egzersiz eğitimi sonunda periferik kas güçlerinin tümünde istatistiksel olarak anlamlı artış bulundu (p<0,05). COVID-19 geçiren bireylerde periferik kas gücü ve egzersiz toleransının COVID-19 geçirmeyen bireylere göre daha düşük olması fizyatristler tarafından sürdürülebilir rehabilitasyon programlarının planlanması gerekliliğini ön plana çıkarmıştır. Aerobik 7 egzersiz eğitiminin rehabilitasyon programlarına eklenmesi kardiyovasküler enduransın ve kas gücünün arttırılması açısından faydalı olabilir. Egzersiz kapasitesi ve kas gücünün yanında COVID-19 geçiren bireylerde otonomik bozukluklar, ventilasyon-perfüzyon dengesindeki patolojilerin de aydınlatılması amacıyla daha fazla birey üzerinde daha uzun tedavi, takip ve değerlendirme süreçlerini içeren çalışmaların planlanması gerektiği kanaatindeyiz. Anahtar kelimeler: COVID-19, egzersiz kapasitesi, aerobik egzersiz, kas gücü, standart egzersiz tolerans testi, kardiyopulmoner egzersiz testi