Çoruh Vadisi'nde (Tao-klarjeti bölgesi) bir gürcü manastırı: Haho Manastır Kilisesi (taş cami) ve ek yapıları koruma projesi

Tao-Klarjeti, Anadolu'nun kuzeydoğusunda 9.-11. yüzyıllar arasında aynı isimde bir Gürcü krallığının hüküm sürdüğü bölgedir. Gürcü Tao-Klarjeti Krallığı bölgede büyük imar faaliyetlerinde bulunmuş ve manastırlar yaptırmıştır. Bu manastırlar asırlar boyunca bölgede din ve eğitim merkezleri olarak faaliyet göstermişlerdir. Bugünkü adıyla Çoruh Vadisi'nde yer alan manastırların en önemlilerinden birisi Haho Manastırı'dır. Haho Manastırı, kilisesine zaman içinde eklenen yapılarla birlikte manastır özelliği kazanmıştır. Günümüzde cami olarak kullanılan manastır kilisesi Taş Cami adıyla bilinmektedir. Tez kapsamında, Haho Manastırı'nın günümüzde cami olarak kullanılan kilisesi ile manastırı çevreleyen ek yapıları, bahçe duvarı ve bahçe sınırları içinde bulunan iki şapelin mevcut durumu ayrıntılı bir şekilde belgelenmiştir. Yapıyla bağlantılı olan, köy içine yayılmış vaziyetteki altı şapel ve vaziyet planı sınırı olarak belirlenen duvarın hemen dışındaki yapı kalıntıları fotoğraf ve krokilerle belgelenmiş, halihazır harita üzerinde işaretlenmiştir. Yapının bulunduğu yaklaşık iki dönümlük alanı çevreleyen bahçe duvarı dışında, köy içinde tespit edilen, daha büyük bir alanı çevreleyen duvar da fotoğraflarla tespit edilip, uydu görüntülerine işlenmiştir.