Çorum`un idari, sosyal ve ekonomik yapısı: Tanzimat - II. Meşrutiyet

Bu çalışmada Çorum şehrinin Tanzimat'tan II. Meşrutiyet'e kadar idarî, sosyal ve ekonomik durumu incelenmiştir. Çalışmada, öncelikle Çorum'a ait olan 16 adet şer'iyye sicili ve ( Bu siciller 1839-1909 yılları arasını ihtiva etmektedir) 1845 yılında tutulan temettuât defterlerinden yararlanılmıştır. ( Çorum'un mahallelerine ait 42, köylerine ait ise 146 temettuât defteri mevcuttur.) Ayrıca Başbakanlık Osmanlı Arşivi'nde değişik tasnif ve fonlarda bulunan defter ve belgeler, devlet salnameleri, Ankara vilâyet salnameleri ile Vakıflar Genel Müdürlüğü Arşivi'nden temin edilen vakıf ile hurufat defterlerinden de faydalanılrnıştır. Çalışma giriş ve beş bölümden oluşmaktadır. Birinci bölümde Çorum'un idarî yapısı ve yönetimi, ikinci bölümde dinî, sosyal ve resmi yapılar, üçüncü bölümde eğitim, nüfus, aile hayatı ve kültürel unsurlar, dördüncü bölümde tarım, hayvancılık ve meslek grupları ele alınmıştır. Son bölümde ise adlî, askerî ve şehrin güvenliğiyle ilgili konular incelenmiştir. Osmanlı Devleti'nin Tanzimat'tan sonra idarî, malî, askerî ve adlî alanlarda yaptığı yeniliklerin etkileri Çorum' da da görülmüştür. Özellikle idarî alanda yapılan yenilikler Çorum' da etkili olmuş ve 1856 yılında kaza haline getirilmiştir. Uzun süre kaza müdürleri, kaymakamlar tarafından yönetilen şehir, 1894 tarihinden itibaren de mutasarnflarca yönetilmiştir. Kazada dinî ve sosyal yapı olarak camiler, mescidler, medreseler, zaviyeler, hamamlar ile Mevlevi ve Rifaîlere ait tekkeler mevcuttur. Çalışmada ayrıca Çorum' daki aile yapısı, halkın kullandığı giyim ve ev eşyaları ile nüfûs hakkında ayrıntılı bilgiler verilmiştir. Çorum'daki tarım arazileri, büyük ve küçükbaş hayvancılık, esnaf grupları, halkın gelir kaynaklan ve gelir dağılımı da ele alman diğer konulardır.