Diyaliz tedavi yöntemlerinin maliyet analizi

Böbrek yetmezliği kronik böbrek hastalığının son aşamasını oluşturmaktadır. Bu aşamadan sonra hasta için diyaliz veya böbrek nakli olmadan hastanın hayatta kalması pek mümkün değildir. Bu sebeple gün geçtikçe kronik böbrek yetmezliği olan hastaların renal replasman tedavi yöntemlerine duyduğu ihtiyaç artmaktadır ve bu tedavi yöntemleri hastanın hayatında önemli bir yer oluşturmaktadır. Bu çalışma renal replasman tedavi yöntemlerinden olan hastane hemodiyaliz, ev hemodiyalizi ve periton diyalizin maliyet analizini yapmak ve elde edilen maliyet verileri ile en az maliyetli yöntemi tespit etmek amacıyla yapılmıştır. Çalışmada, maliyet analizi için mevcut hastanenin tüm maliyet kalemleri incelenerek ve maliyet dağıtım yöntemlerinden fiili-tam-sipariş maliyet yöntemi kullanılarak ayrıntılı maliyet analizi yapılmıştır. Birinci, ikinci, üçüncü dağıtım olarak tanımlanan ve üç ayrı aşamada gerçekleştirilen dağıtımlar ile dağıtım tabloları oluşturulmuştur. Gider dağıtım tabloları, Tekdüzen Muhasebe Sistemi'nin (TDMS) "gider çeşitleri – gider yerleri" sistematiğinde düzenlenmiştir. İkinci dağıtım ile ünite ve birimlerin toplam maliyetleri belirlenerek, gelirlerle karşılaştırılmış; üçüncü dağıtım ile de birim seans maliyetleri hesaplanarak, SGK geri ödeme tutarları ile karşılaştırılmıştır. Dağıtımlarda esas olan hizmet üretim maliyetinin saptanması olması sebebiyle, dönem gider yerlerinde biriken giderler dağıtıma tabi tutulmamıştır. Yapılan çalışma sonucunda Diyaliz Ünitesinin toplam maliyeti 3.012.465,99 TL olarak bulunmuştur. Bu maliyetin 2.689.037,68 TL'sini hastane hemodiyalizi, 227.749,66 TL'sini ev hemodiyalizi ve 95.678,64 TL'sini periton diyaliz oluşturmaktadır. Toplam maliyetin %94'ünü birinci dağıtım %6'sını ikinci dağıtım oluşturmaktadır. Altı aylık dönemde diyaliz ünitesinin toplam geliri 1.882.790,78 TL'dir. Toplam gelirin 1.662.440,00 TL'sini hastane hemodiyalizi, 207.230,00 TL'sini ev hemodiyalizi ve 13.120,78 TL'sini periton diyaliz oluşturmaktadır. Muğla Eğitim Araştırma Hastanesi Diyaliz Ünitesi'nde yürütülen bu çalışmada hastane hemodiyalizinin toplamda 1.026.597,68 TL, seans başına 142,03 TL, ev hemodiyalizin de toplamda 20.519,67 TL toplam gelirin altında kaldığı hesaplanmıştır. Ancak ev hemodiyalizi hastaları eğitim ve kontrol hastalarından oluşmaktadır. Eğitim hastaları, eğitimlerini diyaliz aldıkları yıllar boyunca sadece bir kere ve çok kısa süre (en az üç ay) içinde gerçekleştirmektedir. Bu eğitim sürecinden sonra hastalar tedavilerini evlerinde kendileri gerçekleştirmektedir. Hastaneye herhangi bir maliyeti olmadan diyaliz almaları nedeniyle ev hemodiyalizi hastalarının eğitim sürecindeki giderleri çıkartılırsa ve hastaneye kontrole geldikleri süreç göz önüne alınırsa seans başına 32,68 TL hastanenin gelir elde ettiği söylenebilir. Hastane, periton diyaliz eğitim ve kontrol hastalarından toplamda 82.557,86 TL gelirin altında kaldığı hesaplanmıştır. Periton diyaliz eğitim ve kontrol hastalarının birlikte seans başına maliyetine bakarsak 593,94 TL olarak bulunmuştur. Periton diyaliz eğitim hasta maliyeti seans başına 5004,98 TL, kontrol hasta maliyeti seans başına ise 560,43 TL olarak tespit edilmiştir. Periton diyaliz SGK geri ödemesi eğitim hastaları hizmet başı faturalandırılmakta ve hastanın faturası esasına göre SGK geri ödemesini gerçekleştirmektedir. Periton diyaliz kontrol hastaları için SGK vaka başı 56 TL'dir ve SGK bu tutar üzerinden geri ödemesini gerçekleştirmektedir. Bu durumda periton diyaliz eğitim hastaları, hasta başına 555,80 TL; gelirin gideri karşıladığı; periton diyaliz kontrol hastaları, hasta başına ise 504,43 TL, bir hastanın günde ortalama dört kere diyaliz aldığını göz önüne alırsak seans başına 126,11 TL gelirin altında kaldığı hesaplanmıştır. Sonuç olarak diyaliz tedavi yöntemlerinden hastane hemodiyalizi için SGK'nın vakabaşı fiyatı arttırılmalıdır. Ev hemodiyalizi maliyeti diğer tedavi yöntemlerine göre sağlık kurumları için daha az maliyetlidir. Bu sebeple diyalize başlaması gereken veya diyaliz tedavisi alan hastalar uygun görüldüğü takdirde, ev hemodiyalizine yönlendirilmeli ve genel olarak ev hemodiyalizi teşvikleri başlanmalıdır.