COVİD-19 ARDS ile hastalarda oluşan akut böbrek hasarının mortalite üzerine etkisi

ÖZET Amaç: COVİD-19 ARDS; şiddetli solunum yetmezliği ile giden solunum sistemi dışında bir veya birden çok organ disfonksiyonu yapabilen bir rahatsızlıktır. Solunum yetmezliği tablosuna eklenen böbrek fonksiyonlarının bozulması hastanın tedavisini komplike hale getirir. COVİD-19 ARDS ile oluşan böbrek hasarı insidansı %20-50 arasındadır. Bizde çalışmamızda COVİD-19 ARDS ile oluşan akut böbrek hasarını evreleyerek artan böbrek hasarının mortalite üzerine etkisini araştırdık. Gereç ve Yöntem: Çalışmamızda COVİD-19 pandemisi başından 2021 yılına kadar Cerrahpaşa Tıp Fakültesi Sadi Sun yoğun bakım ünitesinde tedavi gören 800 hastanın verisi taranmıştır. KDIGO kriterlerine göre böbrek hasarı gelişen 450 hastadan 7 günlük sağkalım süresi olmayan hastalar çalışma dışında bırakılmıştır. Bu kriterlere uyan 204 hasta sağkalım durumlarına göre iki gruba ayrılmıştır. Bağımsız iki grup arasında t-testi ile gruplar arasında yaş, cinsiyet, ek hastalık, yatış SOFA değeri, ARDS şiddeti, MV desteği, idrar çıkışı, vazopressör desteği, CRRT tedavisi, AKİ gelişimi, üre ve kreatinin değerleri (1.gün, 3.gün ve 7.gün) değerlendirildi. Sağkalım durumuna göre laboratuvar değerlerinin karşılaştırılmasında normal dağılım gösteren parametrelerde Bağımsız Örneklem T testi, normal dağılım göstermeyen parametrelerde Mann- Whitney U testi kullanıldı. Sağkalım durumuna göre kategorik değişkenlerin karşılaştırılmasında çapraz tablolar oluşturuldu, sayı (n), yüzde (%) ve ki kare test istatistiği verildi. Zamana bağlı (1.gün, 3.gün, 7.gün) CRRT tedavisi varlığı oranlarının karşılaştırılmasında Cohran's Q testi kullanıldı. Sağkalım analizleri ve eğrisi için Kaplan-Meier testi kullanıldı. Bulgular: Bu çalışmamızda yapılan diğer çalışmalarda olduğu gibi akut böbrek hasarının sağkalım durumu üzerinde olumsuz etkilerini, artan hasar şiddetinin mortalite oranlarını artırdığı tespit edilmiştir. Grup T'deki bireylerin %62.3'ünde (n=43) MV desteği var iken, Grup E'deki bireylerin %75.8'inde (n=100) MV desteği olduğu belirlenmiştir. Sağkalım durumunu göre MV desteği varlığı açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir (=3.986, p=0.046). (Tablo 5) Grup T'deki bireylerin CRRT süresi ortalaması 0.75±3.51, Grup E'deki bireylerin CRRT süresi ortalaması 1.21±2.75'tir. Sağkalım durumuna göre bireylerin CRRT süresi değerleri arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir (z=2.209, p=0.027). (Tablo 5) Grup T ve E arasında 1.gün, 3.gün, 7.gün idrar çıkışı (ml/gün) ölçüm değerleri açısından istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir (p<0.05). Grup T'deki bireylerin 1.gün, 3.gün, 7.gün idrar çıkışı ortalaması Grup E'deki bireylere göre daha yüksektir. Grup T'deki bireylerin 1.gün idrar çıkışı ortalaması 1327.79±616.63, 3.gün 2010.29±871.29, 7.gün 1933.39±1127.02 olduğu belirlenmiştir. Grup T de yer alan bireylerin idrar çıkışı ölçüm değerlerinin zamana bağlı üç ölçümü (1.gün, 3.gün, 7.gün) arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir (χ2=26.217, p<0.001). Grup E'deki bireylerin 1.gün idrar çıkışı ortalaması 1179.94±767.21, 3.gün 1531.19±101.69, 7.gün 1461.37±1297.25'tir. Grup E de yer alan bireylerin idrar çıkışı ölçüm değerlerinin zamana bağlı üç ölçümü (1.gün, 3.gün, 7.gün) arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık tespit edilmiştir (χ2=8.871, p=0.012). (Tablo 7) 1.gün AKİ evresi-1 olan hastaların 72'sinde, AKİ evre-2 olan hastaların 17'sinde, AKİ evre-3 olan hastaların 15'inde exitus gelişti. 1.gün AKİ evre-1 olanların ortalama takip süresi 18.91 gün, AKİ evre-2 olanların ortalama takip süresi 14.41 gün, AKİ evre-3 olanların ortalama takip süresi 12.95 gün olarak bulunmuş ve bu durumun istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir (p=0.009) (Tablo 12). 3.gün AKİ evresi-1 olan hastaların 64'ünde, AKİ evre-2 olan hastaların 17'sinde, AKİ evre-3 olan hastaların 22'sinde exitus gelişti. 3.gün AKİ evre-1 olanların ortalama takip süresi 19.84 gün, AKİ evre-2 olanların ortalama takip süresi 13.79 gün, AKİ evre-3 olanların ortalama takip süresi 11.78 gün olarak bulunmuş ve bu durumun istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir (p<0.001) (Tablo 13). 7.gün AKİ evresi-1 olan hastaların 63'ünde, AKİ evre-2 olan hastaların 13'ünde, AKİ evre-3 olan hastaların 36'sında exitus gelişti. 7.gün AKİ evre-1 olanların ortalama takip süresi 20.37 gün, AKİ evre-2 olanların ortalama takip süresi 13.45 gün, AKİ evre-3 olanların ortalama takip süresi 11.59 gün olarak bulunmuş ve bu durumun istatistiksel olarak anlamlı olduğu tespit edilmiştir (p<0.001) (Tablo 14). Sonuç: COVID-19 ARDS'li hastalarda akut böbrek hasarı artmış mortalite oranları ile koreledir. Bu hastaların yoğun bakım yönetiminde böbrek fonksiyonlarının sıkı monitörizasyonu böbrek fonksiyonlarının korunması açısından hayati öneme sahiptir. Gelecekte, AKİ nin önlenmesi ve tedavisi ile ilgili daha fazla araştırma yapılması, klinik sonuçların iyileştirilmesine önemli katkılar sağlayacaktır. Anahtar Kelimeler: Covid-19, ARDS, akut böbrek hasarı, mortalite