COVİD-19 döneminde televizyonda yayınlanan besin reklamlarının değerlendirilmesi

Nikbay, Ç.Y., COVID-19 Döneminde Televizyonda Yayınlanan Besin Reklamlarının Değerlendirilmesi, Hacettepe Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü Toplu Beslenme Sistemleri Programı Yüksek Lisans Tezi, Ankara, 2024. Bireylerin besin seçimleri yayınlanan reklamlardaki içeriğe göre şekillenmektedir. Bu nedenle televizyonda yayınlanan besin reklamların incelenmesi ve buna yönelik düzenlemelerin yapılması büyük önem taşımaktadır. Bu çalışma, Aralık 2019- Mayıs 2020 Tarihleri arasında haftanın her günü 08:00 ve akşam 23:00 saatleri arasında 7 ulusal kanalda yayınlanan besin reklamlarının süresi ve içeriğinin incelenmesi ve besin ögesi örüntü profilleri ile değerlendirilmesi amacıyla yapılmıştır. Besin reklamlarındaki yiyecek ve içeceklerin besin ögesi profilleri, 5 farklı Besin Ögesi Profil Modeli aracılığı ile değerlendirilmiştir. Bunlar: NUTRI-SCORE, WHO Euro Besin Ögesi Örüntü Profili Modeli, FSA-OFCOM Besin Ögesi Örüntü Planı Modeli, Türkiye besin ögesi örüntü profili ve NRF 9.3 besin ögesi örüntü profili modelidir. Çalışmada toplam 380 adet besin ve içeceğin besin etiketi değerlendirilmiştir. Toplamda 1610 reklam yayınlanmıştır. Bu reklamların %23,9'unu besin, içecek ve perakendecilik sektörü oluşturmaktadır. Ambalajlı besin ve içeceklerin çikolata-gofret kategorisindeki 1 besin harici tamamının besin etiketinde enerji, karbonhidrat, protein ve yağ değerinin yer aldığı saptanmıştır. İncelenen ve etiket bilgisi olan besin ve içeceklerinin tümünün besin etiketinin ambalajın arka yüzünde yer aldığı gözlenmiştir. Çalışmada reklamına izin verilmeyen besinlerin, televizyonda yayınlanan reklamlarda sıklıkla yer aldığı görülmüştür. COVID döneminde yayınlanan besin reklamlarının süre ve sıklığı diğer ürün reklamlarına göre daha fazladır. Çalışmanın sonucunda, reklamların değerlendirilmesinde en uygun modellerin FSA-OFCOM, NUTRI-SCORE ve WHO Euro Modeli olduğu görülmüştür. Türkiye'de geleneksel ürünlerin de dahil olduğu reklamların kısıtlamasında kullanılacak besin ögesi örüntü profili model çalışmalarının yapılması gerekmektedir.