COVID-19 pandemi krizinin Türk bankacılık faaliyetleri üzerine etkisi ve sektörün geleceğine dair öngörüler

Dünyada uzun yıllardır görülmeyen bir salgın hastalık türü olan Covid-19 ve sebep olduğu pandemi krizi, ortaya çıktığı andan itibaren insan hayatını hem sosyal hem de ekonomik yönden fazlasıyla etkilemiştir. Geçmişte yaşanan krizlerden çok sayıda ders çıkarmayı başarmış ve sistemlerini krizlere karşı daha dayanıklı hale getirmiş olan bankalar, küresel finans sistemini geniş çaplı etkileyen Covid-19 pandemi krizinden de yara almadan çıkmayı başarabilmişlerdir. Yaşanan kriz bankacılık sistemine yeni refleksler kazandırmış, kriz esnasında ve sonrasındaki süreçteki banka performanslarında kayda değer bir olumsuzluk yaratmamıştır. Türk Bankacılık Sektörü neredeyse her on yılda bir tekrarlanan ekonomik krizlere alışkın olsa da böylesi bir pandemi ile ilk kez karşılaşılması ve krizin hem küresel hem de yerel ekonomi ve finans çevrelerine olan etkilerinin kestirilememesi, sistemin çökeceğine dair ürkütücü senaryoların da beraberinde gelmesine yol açmıştır. Bu noktada her ülke krize karşı farklı önlemleri devreye sokarken, süreçte G-20 ülke ekonomileri yaklaşık %3,3 daralma yaşamış, Türkiye %1,8 büyüme oranı ile Çin ile birlikte büyüme ivmesini koruyan sayılı ülkelerden biri olmayı başarmıştır (SPK, 2020). Pandemi nedeniyle ani bir şekilde daralan küresel ticaret sonucunda fabrikalar bulundukları iş kollarına göre belirli sürelerle faaliyetlerini yavaşlatmak ya da durdurmak zorunda kalmış, turizm, sağlık, eğitim gibi hizmet sektörleri ve buna bağlı birçok alt iş kolunda yaşanan küçülme istihdam başta olmak üzere pek çok makroekonomik göstergenin bozulmasına neden olmuştur. Öngörülemeyen bu durum karşısında alınan sert tedbirler ticari aktivitenin keskin bir şekilde düşmesine sebebiyet vermiş, şirketler ve çalışanlar finansal edimlerini yerine getirememe ve temerrüde düşme riski ile karşı karşıya kalmışlardır. Bu ortam, içerisinde bankaları da barındıran finansal kurum ve kuruluşları, iş modellerini ve stratejilerini hızla yenilemeye, yeni koşullara hızlı bir şekilde adapte olmaya ve yeni riskleri yönetme becerisi kazanmaya zorlamıştır (KPMG, 2020). Merkez bankaları kriz süresince genel olarak birbirine paralel politikalar yürütmüş ve krizin etkilerini azaltmak adına likidite destekleri, varlık alımları, takas hatları, politika faiz indirimleri, kredi olanakları, vadeli finansman olanakları, döviz müdahaleleri, zorunlu karşılıklarda indirim ve sermaye ihtiyacının azaltılması gibi araçları kullanmışlardır. Kullanılan bu araçlarla krize karşı hızlı bir reaksiyon gösterilmiş, Covid-19'un piyasalar üzerindeki baskısı azaltılmaya çalışılmıştır. Ancak pandemi sürecinde yaşanan ikinci dalganın makroekonomik göstergelerdeki bozulmaları arttırması, ilk aşamada alınan önlemlerin etkilerinin sınırlı kaldığı gibi bir düşünceye de yol açmıştır (Şahin, 2021: 69-80). Bankalar insan aktivitesinin azaldığı bu süreci, dijitalleşmeye daha fazla önem vererek ve alternatif dağıtım kanallarının kullanımını arttırarak aşmaya çalışmıştır. Bu yüzden Covid-19 krizinin, bankalara dijitalleşmenin önemini daha iyi kavrama ve teknolojilerini geliştirme yönünde yeni bakış açıları da kazandırma gibi faydaları da olmuştur. Tüm bu etkiler göz önüne alındığında Türk Bankacılık Sektörünün süreçten dolayı yaşadığı değişimlerin ve bu değişimlere karşı aldığı önlemlerin daha iyi anlaşılması gerektiği düşünülmektedir. Bu nedenle Türk Bankacılık Sektörünün Covid-19 pandemi krizine nasıl bir reaksiyon verdiği değerlendirilmekte ve pandeminin Türk Bankacılık Sektörü mali yapısında yarattığı etkiler rakamsal boyutlarıyla ele alınarak, uygulanan politikaların mali yapıları ne derece koruduğuna dair tespitlerde bulunulmaya çalışılmaktadır.