COVİD-19 pandemisi sürecinde hijyen maskesi kullanımının yüz çekiciliği algısına etkisinin yüzün ortalamaya yakınlığı, cinsel dimorfizm özellikleri ve morfometrisi açılarından incelenmesi

Bu tez çalışmasının temel amaçlarından biri, hijyen maskesi kullanımının bireysel ve kompozit yüzlere yönelik çekicilik algılarını ne şekilde etkilediğini incelemektir. Bir diğeri, farklı çekicilik düzeyindeki bireysel yüzler ve kompozit yüzler kıyaslandığında seçimlerin ne yönde olacağını ve maskenin buna etkisini araştırmaktır. Ayrıca katılımcılar ile değerlendirdikleri bireylerin yüzleri arasında morfometrik açıdan ne tür benzerlikler ve farklılıklar bulunduğunu belirlemektir. COVİD-19 salgını zihinsel sağlık ve fiziksel sağlık dahil olmak üzere toplumun tüm yönleri üzerinde derin bir etkiye sahiptir. Bu pandeminin hem psikolojik hem de sosyal etkilerinin yaygın olduğu, şimdi ve gelecekte insan üzerinde değişikliklere neden olacağı belirtilmiştir. Pandemi sürecinde alınması hayati önem taşıyan davranışsal önlemlerden biri de hijyen maskesi kullanımıdır. Literatür, maske ile yüzün örtülmesinin, yüz tanıma becerisini ve duygu ifadelerini tanıma yetisini etkilediğini göstermektedir. Bununla birlikte, insanda eş seçimi mekanizmasında kritik bir yere sahip olan yüz çekiciliği algısı da hijyen maskesinin yüzün bir kısmını kapatmasından etkilenmektedir. Bu noktada, yüz çekiciliği literatüründe önemli bir yere sahip olan kompozit yüzlerin hijyen maskesi ile örtülmelerinin çekicilikleri üzerindeki etkisinin incelenmesi gerektiğine inanılmaktadır. Ayrıca, eş seçiminde belirleyici bir faktör olan genetik benzerliğe dair bilgi almak için kullanılan yüz özelliklerine yönelik morfometrik araştırmalar da kritiktir. Bu nedenle, çekicilik değerlendiricileri ile değerlendirilen bireylerin yüzlerinin morfometrik benzerlik ve farklılıklar bakımından karşılaştırılmasının da önemli olduğu düşünülmektedir. Bu çalışma iki ayrı deneyden oluşmaktadır ve deneylerden ilki, bireysel ve kompozit yüzlerin çekicilik değerlendirmelerine yöneliktir. Yüzlerin maskeli ve maskesiz formları, çekicilik puanlamaları ve tepki süreleri üzerinden değerlendirilmiştir. İkince deney ise, farklı çekicilik düzeylerine sahip bireysel yüzler ve kompozit yüzlerin karşılaştırılmasına yöneliktir. Bu karşılaştırmalar da hem maskeli hem de maskesiz formlar üzerinden gerçekleştirilmiştir. Bireylerin bu karşılaştırmalarda yaptıkları tercihler ve tepki süreleri incelenmiştir. Bir diğer analiz ise, katılımcıların kendi yüzleri ve çekici buldukları yüzler ile ilgili olarak gerçekleştirilmiştir. Bireylerin ve çekici buldukları yüzlerin benzerlik ve farklılıkları, yüz bölümlerinin metrik oranları üzerinden incelenmiştir. Çalışmanın birinci bölümünde; fiziksel çekicilik ve yüz çekiciliği algısının literatürdeki yerinden bahsedilmiştir. Yüz çekiciliği algısı bağlamında ise bu algıya etki eden faktörler olan; simetriklik, ikincil cinsiyet özellikleri, popülasyon ortalamasına yakınlık ve genetik benzerlik başlıkları ele alınmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde; COVİD-19 pandemisinden, hijyen maskesi kullanımından, hijyen maskesinin yüz algısına ve yüz çekiciliği algısına etkilerinden bahsedilmiştir. Üçüncü bölümde çalışmanın amaçları ve hipotezleri anlatılmış, dördüncü bölümde ise yöntem hakkında bilgi verilmiştir. Beşinci bölümde bulgular aktarılmış ve altıncı bölümde bu bulgular tartışılmıştır. Sonuç olarak; kompozit yüzler, her iki cinsiyet için de bireysel yüzlerden daha çekici olarak puanlanmıştır. Bununla birlikte hem kadınlar hem de erkekler, kompozit yüzlerin çekiciliklerini puanlamak için bireysel yüzlerden daha fazla zaman harcamışlardır. Bunun yanında hijyen maskesi, kadınların çekicilik algısı üzerinde etkili olmuş ve verdikleri çekicilik puanlarını arttırmıştır. Erkek katılımcılarda ise maske etkisi yalnızca bireysel kadın yüzleri için görülmüştür. Maskeli bireysel kadın yüzleri maskesizlerden daha çekici olarak değerlendirilmiştir. Öte yandan maskenin varlığı, iki cinsiyet için de çekicilik puanlaması yapılırken harcanan süreler üzerinde etkili olmamıştır. Maskenin, maskesiz formları çok çekici olarak değerlendirilen yüzler üzerindeki etkisi ise, çekicilik puanlarını düşürdüğü yönünde olmuştur. Kompozit yüzler bireysel yüzlerle birlikte sunulduğunda ise, kadınlar, bireysel yüzlerin üç çekicilik düzeyi için de kompozit erkek yüzünü tercih etmişlerdir. Erkeklerde de düşük ve orta düzeyde çekici bireysel kadın yüzleri için benzer bir örüntü görülmüştür. Ancak erkeklerin, yüksek düzeyde çekici bireysel kadın yüzü ile kompozit kadın yüzüne dair tercihleri farklılaşmamıştır. Bu bulgular hem maskeli hem de maskesiz yüzler için geçerli olmuştur. Ayrıca hem kadın hem de erkekler için, uyarıcı çiftlerinde kompozit yüzün bulunması, tercih hızını arttıran bir faktör olmuştur. Yüz çiftleri maskeli ya da maskesiz sunulduklarında ise, erkek bireylerin, tercih yapmak için harcadıkları süreler farklılaşmamıştır. Ancak kadınlar, yüz çiftleri maskesiz olarak sunulduğunda daha hızlı tercih yapmışlardır. Genetik perspektife dayanarak incelenen, yüz özelliklerine ilişkin metrik oranlar ise, kadın ve erkeklerde benzer örüntüler göstermiştir. Kadınlar da erkekler de kendi yüzlerine daha çok benzeyen karşı cinsten yüzü, orta düzeyde çekici olarak değerlendirmişlerdir. Öte yandan, yine iki cinsiyet için de çekici bulunmayan ve çok çekici bulunan yüzler, bireylerin kendi yüzlerinden farklılaşmıştır. Bu tez çalışması, yukarıda bahsedilen bazı bulgular açısından literatürde bir ilk olarak kabul edilebilir. Ayrıca, yüz çekiciliğine yönelik mevcut literatürde kabul gören bilgileri destekleyen bulguları ile de alanı güçlendirdiği söylenebilir.