Covid-19 pandemisinin savunma sanayi üzerindeki etkisi: Çoklu örnek olay analizi

Bu çalışmanın amacı, Covid-19 sürecinde oluşan ülkelerarası ilişkiler düzeninin savunma sanayine etkisini araştırmaktır. Bu kapsamda, 2020 yılında dünyanın en güçlü ekonomisine sahip ülkeler başta olmak üzere, bu sektörde rekabetteki öncü ülkelerin ve şirketlerin hem ülke düzeyindeki hem de şirket düzeyindeki davranışları incelenmiştir. OECD'nin Ocak 2021 raporu şimdilik Covid-19 sürecinin dünya ekonomisini kısa süreli bir dönem için etkileyeceğini göstermektedir. Savunma sanayi açısından değerlendirdiğimizde, GSYH'deki düşüşün ülkelerin savunma harcamaları ve savunma yüklerini doğrusal bir yönde etkilemediği görülmektedir. Tüm bu ilişkilerin Covid-19 süreciyle birlikte, savunma sektöründe rekabetteki öncü ülkelerin ayrı birer vaka (case) olarak incelenmesini gerektirmektedir. Çünkü savunma sanayinde rekabetteki öncü şirketlerin başarısı modern stratejik bakış açısından (Porter Elmas Modeli) ulusların başarısına yol açmaktadır. Ulusların başarısının kendi makro-kurumsal bağlamının ve bu şirketlerin içerisinde bulundukları iş sisteminin bir sonucu olduğu görülmektedir. Bu bağlam ile çalışmada nitel bir araştırma dizaynı olan çoklu vaka analizi (Multiple-case study) tercih edilerek, rekabette öncü olan 11 ülke ve bu ülkelerin DefenseNews'in ilk 100 şirket sıralamasında yer alan 85 şirketi incelenmiştir. Elde edilen verilerin analiz edilmesinde her vaka için toplanan sayısal nitelikte olmayan bilgilere keşfedici bir yaklaşımla içerik analizi uygulanmıştır. Bu çalışmanın özgün değeri ve yenilikçiliği, savunma sanayinde rekabette öncü olan ülke ve şirketler açısından Covid-19 sürecinin tek bir faktöre indirgenerek doğrusal bir şekilde açıklanamayacağının ve her ülkenin makro-kurumsal bağlamının ayrı birer vaka olarak incelenmesi gerektiğini göstermesidir. Bu kapsamda makro-kurumsal teori ve modern stratejik bakış açısının kuramsal açıdan birlikte kullanıldığı bir çalışma önerilmektedir. Böylece bu çalışma, modern stratejik yönetime ve makro-kurumsal teoriye kuramsal bir katkı sağlamaktadır. Bununla birlikte TUSAŞ'a sağlayacağı katkı, bu ilişkiler düzeninin savunma sanayinde yaratacağı etkiler ile Covid-19 süreci ve sonrasındaki dönemi anlamak ve yorumlayabilmek açısından önerilerin geliştirilmesi olacaktır. Bu kıyaslamalar hem bütünü hem de farklılıkları görmemizi sağlamaktadır. Çalışmanın TUSAŞ'a sağlayacağı bir diğer katkı ise, Covid-19'un yarattığı çevresel unsurlardaki değişimlere adapte olmaya çalışan ülkelerin iş sistemlerinin ve bu anlamda şirketlerin ne tür stratejiler ortaya koyduğunun tespit edilmesidir. Bu noktadan hareketle bu çalışma TUSAŞ'ın şirket stratejisi ve politikalarının geliştirilmesine katkı sunmaktadır.