Çukurova Bölgesi'nde iklim faktörlerinin traktör sürücülerine etkileri ve sürücü çalışma ortamlarının değerlendirilmesi üzerine bir araştırma

117 ÖZET Çukurova Bölgesi ve de buna yakın özelliklere sahip bölgelerimizde yazın hava sıcaklığı 32°C'den 42°C'ye, hava bağıl nemi de % 94 düzeylerine kadar yükselmektedir. Bu koşullarda çalışan traktör sürücüleri iklim faktörlerinden olumsuz etkilenmektedirler. Bu çalışmanın amacı, Çukurova Yöresi yaz koşullarında ildim etmenlerinin traktör sürücülerinin fizyolojik özelliklerine etkilerini incelemektir. Bu amaçla farklı özellikteki kabinlerde iklim etmenleri ile kabinlerde çalışan sürücülerin fizyolojik özellikleri ölçülmüş ve yerli tip kabinlerde oluşan ısı yükü belirlenmiştir. Araştırma IÎGEM Çukurova Tarım işletmesinde 1994-95 yaz aylarında yürütülmüştür. Araştırmada Temmuz ve Ağustos aylarında, 7 farklı tip kabinde iç ve dış ortamda iklim faktörleri; hava sıcaklığı, bağıl nemi ve hava hızı değerleri ve kabinlerde çalışan sürücülerin çalışma öncesi ve çalışma sırasındaki fizyolojik özelliklerden sistolik tansiyon, diastoük tansiyon, kalp atışı, deri sıcaklığı ve dilaltı sıcaklığı değerleri günün saatleri olan l O00, 12°°, 14°° ve 16°°'da ölçülmüştür. Araştırma sonunda, Temmuz ve Ağustos aylarında dış ortam ile yedi farklı kabin içinden alınan hava sıcaklığı, hava bağıl nemi ve hava hızı değerlerinin zamana bağlı olarak grafikleri çizilmiş, bu kabinlerin iklimsel açıdan rahatlık sağlayanları ve kabinlere göre kabin içindeki iklim etmenlerinin dış etmenlere göre regresyon değerleri belirlenmiştir. Ayrıca 7 farklı kabinde çalışan sürücülerin, fizyolojik özelliklerinin çalışma sırasındaki değerlerinin çalışma öncesine göre değişimleri grafiklerle gösterilip, çalışma öncesi değerlerle çalışma sırasındaki değerler arasındaki farkların kabinlere göre önem düzeyi DUNCAN testi ile kontrol edilmiştir. İklim faktörleri ile sürücü fizyolojik özellikleri arasındaki ilişki saptanmıştır. Araştırmada ele alınan kumasız kabinlerin insanların sıcaklık açısından rahat kabul edilen 22-29 °C sınırlan içinde kalan 24 ve 28 °C iç sıcaklıkları sağlayacak soğutma yükü belirlenmiştir. Dış ortam hava sıcaklığı saat lO^-lö00 arasında; Temmuz ayında 32.00-36.83 °C iken, kabinlerde bu değer dış ortam hava sıcaklığından; l nolu kabinde 1.67-2.17°C daha az, 2 nolu kabinde 3.67-5.17 °C daha fazla, 3 nolu kabinde 3.50-4.00 °C daha fazla, 4nolu kabinde 2.83-3.83 °C daha fazla, 5, 6 ve 7 nolu kabinlerde sırasıyla 1.50-4.00 °C, 5.67-8.17 °C, 6.67-7.50 °C daha az gerçekleşmiştir. Ağustos aymda dış ortamda hava sıcakhğı 31.00-37.83 °C iken, kabin içerisinde bu değer dış ortamdan; l nolu kabinde 0.83-2.50 °C daha az, 2, 3 ve 4 nolu kabinlerde sırasıyla 3.67-6.00 °C, 2.67-4.33 °C, 2.33-3.50 °C daha fazla, 5, 6 ve 7 nolu kabinlerde sırasıyla 4.50-5.67 °C, 9.17-10.50 °C, 10.00-13.00 °C daha az olduğu görülmüştür. Dış ortam hava bağıl nemi saat IQ°°-1600 arasında; Temmuz ayında % 47.67- 68.67, Ağustos ayında % 46.00-65.00 iken; kabinler içerisinde sırasıyla Temmuz ayında; % 53.67-67.67, % 48.00-61.33, % 47.33-60.67, % 55.67-63.33, % 40.00-46.00, % 50.00-52.00, % 49.67-53.33; Ağustos ayında % 52.00-68.33, %52.00-62.00, % 41.00-63.33, % 48.33-66.00, % 40.00-53.00, % 50.00-61.00, % 50.00-58.67 arasında değişmiştir. Dış ortam hava hızı değerleri Temmuz ayında 0.48-2.33 m/s, Ağustos ayında ise 0.40-5.40 m/s olarak gerçekleşmiştir. Kabin içi hava hızları ise l nolu kabinde dış ortama göre 0.42-0.87 m/s daha fazla olmaktadır. Bunun nedeni l nolu kabinin sadece üstü kapak, kenarları açık ve traktörün ilerleme hızından dolayıdır. 2 nolu kabinde havalandırma üniteleri olmadığı ve tamamen kapalı olduğu için hava akımı hiç yoktur. Havalandırma fanına sahip 3 nolu kabinde 0.7 m/s, 4 nolu kabinde 0.9 m/s'lik hızlar oluşurken, soğutma ünitelerine sahip 5, 6 ve 7 nolu kabinlerde sırasıyla 0.6, 0.8, 1.3 m/s'lik hava akımı oluşmaktadır. Kabin içerisindeki hava sıcakhğı ve bağıl nem değerlerine göre hesaplanan hissedilir sıcaklık değerleri kabin numara sırasına göre 38-42 °C, 50-54 °C, 49-52 °C, 46-52 °C, 28-34 °C, 27-34 °C, 25-29 °C olarak bulunmuştur. Kabin içerisindeki hava sıcakhğı ve bağıl neminin dış değerlere göre ilişkisi regresyon analizi ile belirlenmiştir. Buna göre klimalı kabinlerde (5, 6 ve 7 nolu kabinlerde) bu değerlerin ilişkisi düşük iken, diğer kabinlerde dış ortamdaki ildim faktörlerinin kabin içindeki ildim faktörlerini p<0.001 önem düzeyinde etkilediği saptanmıştır.119 Hava sıcaklığı ve bağıl nem değerlerine göre klimalı olan 5, 6 ve 7 nolu kabinler rahat kabul edilen alan içerisinde yer almışlardır. Çalışma öncesine göre çalışma sırasında ortalama olarak sürücülerin sistolik tansiyonları (mmHg), kabin numara sırasına göre 1.75, 9.45, 4.12, 8.42, 0.33, 5.54, 0.29 azalış; diastolik tansiyon değerleri (mmHg), kabin no sırasına göre 4.95, 4.66, 1.20, 6.75, 4.54, 6.66, 2.37 azalış; kalp atımı (atış/min), l, 2, 3 ve 4 nolu kabinlerde sırasıyla 0.87, 23.20, 24.20, 21.75 artış, 5, 6, 7 nolu kabinlerde sırasıyla 2.29, 4.75, 1.37 azalış; deri sıcaklığı (°C), l, 2, 3, 4 ve 5 nolu kabinlerde sırasıyla 0.06, 1.35, 1.23, 0.87, 0.02 artış, 6 ve 7 nolu kabinlerde sırasıyla 0.27, 0.18 azalış; dilaltı sıcaklık değerleri (°C), l nolu kabinde 0.03 azalış, 2, 3, 4 ve 5 nolu kabinlerde sırasıyla 1.07, 0.86, 0.64, 0.06 artış, 6 nolu kabinde 0.04 azalış 7 nolu kabinde 0.01 artış olduğu görülmüştür. Genel olarak sürücü fizyolojik özellikleri açısından kabinler arası farkların önem testinde; sistolik tansiyon bakımından l, 3, 6 nolu kabinler benzer, diğer kabinler ise ayrı ayrı birer grup oluşturmuşlardır. Diastolik tansiyon bakımından kabinler arasında bir farklılık görülmemiştir. Kalp hızı bakımından 2, 3 ve 4 nolu kabinler benzer, diğer kabinler de benzer özellik göstermişlerdir. Deri sıcaklığı bakımından l ve 5 nolu kabinler benzer, 2 ve 3 nolu kabinler benzer, diğer kabinler de ayrı birer grup oluşturmuşlardır. Dilaltı sıcaklığı bakımından l, 5, 6 ve 7 nolu kabinler benzer, diğer kabinler ib ayrı ayrı birer grup oluşturmuşlardır. -İklim faktörleri ile sürücü fizyolojik özellikleri arasındaki korelasyon ilişkisinde, kabin içindeki sıcaklık ve bağıl nem değerleri l, 2, 3 ve 4 nolu kabinlerde fizyolojik özellikleri olumsuz ve önemli; 5, 6 ve 7 nolu kabinler de fizyolojik özellikleri olumlu ve önemli düzeyde etkilediği saptanmıştır. -Çukurova yöresi yaz koşullarında kabin içerisindeki ortamda, sürücülerin rahat bir şekilde çalışabilmeleri için soğutma kapasitesi 8 000-9 000 BTU/h olarak saptanmıştır.