Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemi'nde merkezi idarenin dönüşümü

Arka planında uzun yıllara dayalı tartışmaların olduğu başkanlık modeli hükümet sistemine 24 Haziran 2018 itibariyle fiilen geçilmiştir. Öteden beridir bürokrasinin siyaset kurumu üzerinde vesayet baskı oluşturduğu, mevcut yapının çağın gereklerini karşılamakta yetersiz kaldığı bundan dolayı da sistemin değişmesi gerektiği yönünde görüşler ileri sürülmüştür. Yeni sistem ile birlikte Türk siyasi hayatında ve hükümet sisteminde köklü değişimler ve dönüşümler başlamıştır. Bunlarda biri bakanlıkların teşkili, bakanların atanması ve üst bürokraside merkezi idarenin dönüşümüdür. Yeni sistemde anayasal değişikliklerle birlikte cumhurbaşkanı tek başına yürütme erki olarak kabul edilmiştir. Buna göre bakanlar başta olmak üzere mevzuatta tanımlanan üst kamu bürokrasisi yöneticilerinin atama ve görevden alma işlemleri rutin bir idari işlem şekline dönüştürülmüştür. Daha önceden olduğu gibi ataması yapılacakların teklif edilmesi, onay alınması, müşterek kararname çıkarılması gibi süreçlerin tümü ortadan kaldırılmıştır. Yeni sistemde ataması yapılan üst düzey yönetici olan bürokratların görev süreleri Cumhurbaşkanının görev süresi ile sınırlandırılmıştır. Diğer yandan bürokraside yapılacak atamalarda kamu sektöründen olduğu kadar özel sektöre de istihdamın yolu açılmıştır. Yeni sistemin temel mantığı, liyakat ve kariyere dayalı atamaların yapılarak, bürokraside verimliliğin ve etkinliğin artırılmasının sağlanmasıdır. Bu konuda en önemli gelişme 10 Temmuz 2018 tarihli 1 ve 3 nolu Cumhurbaşkanlığı kararnameleridir. Bu çalışmada Cumhurbaşkanlığı hükümet sistemine geçildikten sonra merkezi idarenin dönüşümü hakkında araştırma ve inceleme yapılmıştır. Elde edilen temel sonuç, bürokrasinin teşkilinde, Cumhurbaşkanının politikalarını uygulama ayağında yürütücü durumda olan üst yöneticilerin, hem idari hem siyasi sorumluluğu birlikte taşımak üzere görevlendirildiği görülmüştür. Ancak bu çalışmanın hazırlandığı esnada yeni sistemin henüz bir yılını bile doldurmamış olması, olgunlaşmaya devam etmesi ve karşılaştırma yapabilme olanağının bulunmaması bir kısıt olarak kendini göstermiştir. Benzer konuda sonraki araştırmaların daha kapsamlı ve daha analitik olarak gerçekleştirilmesi mümkündür. Bu çalışmada Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'ne geçiş ile birlikte Türkiye'de Bakanlıklar ve Üst Bürokraside Merkezi İdarenin Dönüşümünün incelenmesi amaçlanmıştır. Literatür incelemesi yöntemi ile yapılan çalışmanın temel bulgusu; yeni sistemin halen tam olarak oturmadığı ve bazı noktalarda düzenlemeler yapılması gerektiği, kuvvetler ayrılığı ilkesinin sağlanmasında sorunlar yaşandığı tespit edilmiştir. Özellikle yüksek yargı üyelerinin cumhurbaşkanı tarafından atanması konusunda ileri sürülen eleştirilerin giderilmesi gerektiği anlaşılmıştır.