Cumhuriyet döneminde merkez dışı kentlerde mimari yarışmalar: 1950-2020 yılları arasında Antalya örneği

Yarışma bireylerin belirlenen bir hedefe ulaşırken rakiplerinden üstün olduklarını gösterme çabaların toplamıdır. Yarışmalar genel olarak bir rekabet ortamı oluşturur ve iyi olanın kazanması hedeflenir. Rekabet ile birlikte avantaj ve dezavantajlar ortaya çıkar. Rekabet sonucu kalitenin artması ve en iyiyi ararken ortaya çok sayıda alternatif ürün ya da çözümlerin çıkması yarışmanın avantajları olarak gösterilebilir iken bir hedef için birden fazla kişinin çalışmasının oluşturduğu maliyet ve zaman kaybı yarışmaların dezavantajları olarak sayılabilir. Mimari yarışmalar bir yandan yarışmacı mimarların mesleki gelişimi için önemli bir katkı sağlarken, diğer yandan yeni ve güncel mimarilerin üretilmesini sağlayarak mimarlık kültüründe nitelikli proje elde etme sürecine de ciddi kazançlar ve katkılar sağlamaktadır. Yarışmalar alternatif fikirlerin üretilmesi için önemli bir mekanizmadır. Mimarlık üretim alanı içerisinde yeni düşüncelerin gelişmesine, araştırmalara, söylemlere, açılımlara, özgür ve şeffaf bir ortam hazırlayan mimari proje yarışmaları, proje elde etme yöntemleri arasında farklı seçenekleri üretmeye olanak sağlar ve meslektaşlar arasında fırsat eşitliğine yol açar. Bu nedenle dünyada ve Türkiye'de mimari proje yarışmaları yöneticiler tarafından bir proje elde etme yöntemi, mimarlar tarafından da bir iş alma yöntemi olarak işlev kazanmıştır. Mimari yarışmalar aynı zamanda kentsel yapılı çevreyi görünür şekilde biçimlendirme gücü olan bir proje üretimi yöntemidir. Çoğunlukla büyük ölçekli ve kamusal konularda mimari yarışmaların açılması bu etkiyi kuvvetlendirir. Çalışma kapsamında, Antalya'da yarışma sonucu inşa edilmiş yapıların %90'ının kamusal ölçekte yapılar olduğu; yani Antalya'da yarışma sonucu proje elde etme yöntemine başvuranların daha çok kamu kurumları olduğu saptanmıştır. Dolayısıyla, yarışmayla elde edilen bir mimari tasarımların inşası kente değer katmakta ve bunun sonucunda da kalıcı eserlerin ortaya çıktığı görülmektedir. Bu çalışma kapsamında, Cumhuriyetin kurulması ile birlikte günümüze kadar gelen süreç de mimari yarışmalar kronolojik olarak taranmış ve detaylı bir tablo oluşturulmuştur. Bu bağlamda Mimarlar Odası Ankara Şubesi tarafından hazırlanan Yarışmalar Dizini, Mimarlık Dergisi ve Arkitekt Dergisi arşivlerinde 1930-2004 ve 2004- 2020 yılları arasında yayınlanan tüm yarışmalar taranmıştır. Çalışılan yaklaşık yüzyıllık bu süreçte Türkiye'nin önemli bir turizm kenti olan Antalya'da otuz adet mimari yarışma yapıldığı görülmüştür. Bu projeler üzerinde analizler yapılarak Antalya kentinde yarışmayla elde edilen yapıların mimari özellikleri hakkında değerlendirmeler yapılmıştır.