Dağlık Karabağ Savaşı'nda ittifak ve ayrışma: Azerbaycan, İran ve Ermenistan arasındaki ilişkilerin Huntington tezi çerçevesinde değerlendirilmesi

1991 sonrası sona eren iki kutuplu sistemin ardından, Uluslararası İlişkilerde yeni kavramsal ve teorik yaklaşımlar ortaya çıkmıştır. Bunlar içinde Samuel Huntington'ın "Medeniyetler Çatışması" tezi, dünyanın bölüneceği yeni kutupların medeniyet temelli olacağını ileri sürmüştür. Bu temel üzerinde ülkelerin dost-düşman ayrımına gideceği varsayılmaktadır. Ancak, 1991 sonrası uzamış çatışma örneklerinden Dağlık Karabağ sorununa ilişkin olarak İran'ın yaklaşımları, Huntington'ın tezine adeta bir antitez ortaya koymaktadır. Bu bağlamda, mevcut tezde, İran'ın dış politika yapım ve uygulamaları üzerinden Ermenistan ile stratejik ortaklığı ve Azerbaycan ile sorunlu ilişkileri irdelenmektedir. Bu çerçevede, tezin ana argümanı, İran'ın dış politikasının, Ermenistan ve Azerbaycan ile ilişkilerinin, Dağlık Karabağ çatışmasına dair yaklaşımının Huntington'ın bahsi geçen tezine Güney Kafkasya bölgesinde bir antitez oluşturduğu ve bu durumun kısa ve orta vadede kalıcı olduğudur. Bu zeminde, öncelikle Huntington'ın tezine dair betimleyici ve açıklayıcı bir anlatı sunulmuştur. Ardından, Dağlık Karabağ çatışmasına dair tarihi arka plan araştırılmıştır. Akabinde, İran dış politika yapım ve uygulamaları ile Ermenistan ve Azerbaycan ile ikili ilişkileri iki ayrı bölümde incelenmiştir. Bunu müteakip, elde edilen bulgular neticesinde İran'ın Dağlık Karabağ çatışmasına dair yaklaşımı ve dış politika eylemlerinin, medeniyetler çatışması tezinde bahsi geçen Huntington savları zemininde ne ölçüde karşılık bulduğu örneklenmiştir. Son tahlilde, çalışmaya konu Huntington tezinin küresel nitelikte bir geçerliliğinin olmadığı, uzamış bölgesel çatışma örneklerinden İran – Ermenistan – Azerbaycan bağlamlı olarak Dağlık Karabağ sorununun bunu kanıtlar nitelikte olduğu ve en azından kısa ve orta vadede söz konusu dinamiklerin varlığını sürdürmesi olasılığının yüksek olduğu ifade edilmektedir.