Dânişnâme-i 'Alâî'de İbn Sînâ metafiziği

İbn Sînâ, hiç şüphesiz İslam düşünce tarihinde yetişmiş olan en önemli simalardan birisidir. O, başta metafizik olmak üzere tıp, fizik, matematik, müzik gibi çağının neredeyse bütün bilimleriyle meşgul olmuş ve bu alanlarda birçok önemli eser kaleme almıştır. Bu eserlerden birisi de Dânişnâme-i 'alâî'dir. Bu eser onun külliyat niteliğindeki eş-Şifâ'nın bir özeti niteliğinde olsa da onu özgün kılan bazı yönleri de mevcuttur. Bunlardan birisi İbn Sînâ'nın, bu eserde Meşşâî felsefesi eksenindeki görüşlerini herhangi bir tartışmaya girmeden kendine has bir üslupla özet bir şekilde ortaya koymasıdır. İkincisi de onun Farsça kaleme alınmış ansiklopedik niteliğindeki ilk felsefe eseri olmasıdır. Dânişnâme-i, 'alâî Mantık, Metafizik, Fizik ve Riyâziyyât olmak üzere dört bölümden oluşmaktadır. Şüphesiz bu bölümler içerisinde en önemlisi Metafizik'tir. İbn Sînâ bu eserinde buna muadil eserlerinden farklı olarak dinî konulara minimum düzeyde yer vererek saf Meşşâî metafizik düşüncelerini ortaya koymuştur. Ele alınan bu konular bilimler tasnifi, metafiziğin konusu, varlık, varlığın cevher ve araz olarak ayırımı, metafiziğin temel kavramları, Zorunlu Varlık'ın zatı ve sıfatları, mevcûdâtın Zorunlu Varlık'tan tezâhürü, gökler metafiziği ve kötülük problemidir. Biz mantığı da ekleyerek bu konuları metafiziğin konu, ilke ve meseleleri çerçevesinde ele aldık. Bunun yanında onun Fizik bölümünde ele aldığı nefs ve akıl teorisini de metafizik ile bağlantılı olarak ortaya koyduk.