Davranışsal iktisat perspektifinden online ve geleneksel alışveriş açısından tüketim tercihlerinin karşılaştırılması

Davranışsal iktisat yaklaşımı ile tüketicilerin davranışları incelendiğinde karar verme süreçlerindeki psikolojik ve bireysel farklılıkların varlığı bu alanda yapılan araştırmalar sonucunda açık bir şekilde gözlemlenmektedir. Geleneksel iktisadın savunduğu rasyonalitenin aksine tüketiciler, bilişsel yargıları ile hareket etmektedir. Neo-klasik iktisadın varsayımları tümüyle reddedilmemekte ve Simon tarafından ortaya atılan sınırlı rasyonalite kavramı ön plana çıkmaktadır. Tüketicilerin rasyonel davrandığı varsayımı altında birçok çalışma yapılmıştır. Ancak psikoloji bilimine dayanan davranışsal iktisat, tüketicilerin çeşitli faktörlerden etkilenerek tercihlerini yaptığını öne sürmektedir. Bu bağlamda alanyazını incelendiğinde davranışsal iktisat çalışmaları senaryo, anket ve deney yöntemleri kullanılarak yapılmaktadır. Bu çalışmada, tüketicilerin satın alma tercihlerinin davranışsal iktisat perspektifinden incelenmiştir. Araştırmanın konusu; bireylerin online ve geleneksel (offline) alışveriş tercihlerinde meydana gelen farklılıklar ile tüketim ilişkisinin incelenmesi ve bu ilişkinin davranışsal boyutlardan da ele alınmasıdır. Bu kapsamda online anket hazırlanarak Türkiye'nin çeşitli illerinde ikamet eden 750 kişiye uygulanmıştır. Çalışmanın yürütülmesinde seçkisiz olmayan örnekleme yöntemlerinden 'kolayda örnekleme' yöntemi kullanılmıştır. Çalışmada, verilerin analizi SPSS-22 paket programıyla ölçülmüştür. Verilerin analizinde; tanımlayıcı istatistikler, geçerlilik ve güvenilirlik analizi, bağımsız örneklem t-Testi ve Tek yönlü (One way) varyans analizi, Pearson Korelasyon analizi tekniklerinden yararlanılmıştır. Araştırma sonuçlarına göre tüketicilerin demografik faktörlere göre bazen irrasyonel davranışlar sergiledikleri gözlemlenirken çoğu zaman tüketim tercihinde bilişsel çelişki yaşadıkları da tespit edilmiştir. Genel olarak online alışverişi tercih etseler de alt boyutlar arasındaki ilişki analizinde geleneksel alışverişte daha yüksek anlamlılık ve daha rasyonel tercihlerde bulundukları gözlemlenmiştir. Tüketiciler her ne kadar planlı alışveriş yaptıklarını düşünseler de aslında anlık hazzın cazibesinden etkilenerek ihtiyaç dışı tüketimde yapmaktadırlar. Online alışverişte 14.000+ tl gelire sahip bireylerin prestije daha önem verdiği gözlemlenmiştir. Bu durumda gelir arttıkça statü gösterici tüketimin arttığı göstermektedir.