Değişim sürecinde taziye geleneği ve yemekli mevlit törenlerinin sosyolojik analizi

Bu araştırma, taziye geleneği ve bu gelenek içinde icra edilen yemekli mevlitleri konu edinmiştir. Araştırmanın amacı, taziye geleneğinin nasıl yaşandığını, süreç içerisinde ne tür değişimlere sahne olduğunu, söz konusu gelenek içinde icra edilen yemekli mevlit törenlerinin ölü yakınları tarafından nasıl deneyimlendiğini, gelenek ve törenlerin toplumsal etkilerinin neler olduğunu saha verileri temelinde analiz etmektir. Nitel yönteme uygun olarak desenlenen bu araştırma, herhangi bir teorinin doğrulanması veya yanlışlanmasına dayanmayan temellendirilmiş kuram yaklaşımıyla ele alınmıştır. Bu yaklaşımla, saha verileri üzerine temellenen birtakım kavramlara ulaşma gayesi güdülmüştür. Araştırmanın çalışma grubu, Osmaniye ili Kadirli ve Sumbas ilçelerinde ikamet eden ve son 10 yılda birinci derecede herhangi bir yakınını kaybeden ve bu nedenle de yemekli mevlit töreni düzenleyen 45 yaş üstü 38 kişiden oluşmuştur. Gözlem tekniğinin de kullanıldığı bu araştırmada katılımcılara yarı yapılandırılmış görüşme formu uygulanmış ve elde edilen veriler 21 başlık altında analiz edilmiştir. Araştırmada, "Sembolik çağrı", "Rutin bozucu eylem", "Can çekişen gelenek", "Sanal (Mış gibi) ritüel", "Toplumsal medcezir alanı", "Zorunlu informal", "Duygusal ateşleyici", "Gıyabi eylem", "Çelişik fonksiyon", "Üçüncü gün ritüeli", "El' etkisi", "Toplumsal ayıplanma", "Toplumsal kör noktalar", "Toplumsal rota belirleyici" gibi çok sayıda kavrama ulaşılmıştır. Nihayetinde din dışı çeşitli faktörlerin etkisi olsa da genel manada taziye geleneğinde hâkim unsurun din ve geride kalanları yaşatmak olduğu, sözü edilen gelenek içinde icra edilen yemekli mevlit törenlerinde ise "el etkisi" ve "toplumsal ayıplanma"nın belirleyici unsur olduğu saptanmıştır. Anahtar kelimeler: Taziye geleneği, Yemekli mevlit, Din, Toplumsal medcezir alanı, Gıyabi eylem