Demir ve çelik malzemenin mimaride kullanımı – geleneksel Tarsus yapıları bağlamında bir inceleme

Endüstriyel üretim öncesinde yapıların strüktürel kurgusunda taş, kerpiç, tuğla, ahşap gibi geleneksel malzemeler kullanılırken, metal ve cam gibi malzemeler üretim ve kaynak temininde yaşanan sıkıntılar nedeniyle yapıya strüktürel olmayan kullanımlarda katılabilmiştir. Endüstri devrimi sonrasında demir ve alaşım formu olan çelik ile cam ve beton gibi malzemeler, geliştirilen yapım teknikleri sayesinde yeni mimari anlayışların ortaya çıkmasına ve farklı yapı formlarının oluşturulmasına sebep olmuştur. Ülkemizde ise süreç Avrupa veya Amerika ile benzer şekilde ilerlememiş, yapıya malzemelerin katılımı daha muhafazakâr ve geleneksel bir yaklaşımla gerçekleşmiştir. Bu çalışmanın amacı, demir ve çelik malzemenin geleneksel yapılardaki kullanımını Tarsus'ta yer alan geleneksel yapılar üzerinden incelemektir. Bu amaçla kent merkezinde yer alan 29 adet geleneksel yapı, demir ve çelik malzemenin cumbalarda ve konsol detaylarında strüktürel açıdan kullanımı bağlamında irdelenmiştir. Çalışma sonucunda malzemenin yörede üç farklı tipte kullanıldığı, bu kullanımlardan ikisinin yapının özgünlüğü korunarak gerçekleştirildiği, diğer kullanım tipinin ise yapıya tadilat amaçlı sonradan eklemelerle oluştuğu görülmüştür. Sonuç olarak strüktürel anlamda çıkmalardaki taşıyıcı elemanların çelik malzeme, süsleme elemanları ile çıkma altı destek elemanlarının ise demir malzeme tercih edilerek uygulandığı tespit edilmiştir.