Demir eksikliği anemisinin değerlendirilmesinde kullanılan testlerde ölçüm belirsizliği

Amaç: Ölçüm belirsizliği, ölçülen büyüklüğe atfedilebilecek değerlerin dağılımını karakterize eden, ölçüm sonucu ile ilişkili bir parametredir. Ölçüm belirsizliği, test sonucunun gerçek değeri ne ölçüde temsil ettiğini gösterir. Ölçüm belirsizliğinin değerlendirilmesi klinik laboratuvarların kalitesinin arttırılmasına ve spesifik sonuçların yorumlanmasına katkı sağlar. Ölçüm belirsizliği, bir kan testi sonucunun kalitesinin kantitatif bir göstergesi olup, laboratuvar akreditasyonu için temel bir gerekliliktir. Uluslararası Standardizasyon Örgütü laboratuvarların ölçümünü yaptığı her test için ölçüm belirsizliğini hesaplamalarını ve klinisyenin isteği doğrultusunda raporlamak üzere hazır bulundurmalarını önerir. Bu çalışmada Ege Üniversitesi Tıp Fakültesi Klinik Biyokimya Laboratuvarı'nda çalışılan ve demir eksikliği anemisinin değerlendirilmesinde kullanılan testlerin ölçüm belirsizliklerinin hesaplanması amaçlandı. Gereç ve Yöntem: Ölçüm belirsizliği hesaplaması için eritrosit, hemoglobin, hematokrit, MCV, MCH, MCHC, lökosit, trombosit, serum demiri, ansature demir bağlama kapasitesi, serum transferrin ve ferritin testlerinin Mayıs 2018 - Nisan 2019 tarihleri arasındaki iç ve dış kalite kontrol verileri kullanıldı. Nordtest kılavuzu örnek alınarak elde edilen ölçüm belirsizliği sonuçları uluslararası kabul görmüş izin verilebilir toplam hata limitleriyle (Westgard ve CLIA'88) karşılaştırıldı. Bulgular: Genişletilmiş ölçüm belirsizliği değerleri Sysmex XN-2000 cihazının sol ve sağ modülleri ile XN-3100 cihazının sol ve sağ modüllerinde sırasıyla eritrosit için %3.84, %2.17, %4.58, %1.61, hemoglobin için %2.61, % 2.31, %3.65, %1.75, hematokrit için %4.78, %5.89; %6.85, %7.02, MCV için %7.47, %6.00, %6.14, %7.48, MCH için %2.95, %1.91, %1.92, %1.93, MCHC için %5.80, %9.66, %5.27, %5.96, lökosit için %4.03, %3.86, %8.17, %6.02, trombosit için %12.72, %14.02, %10.98, %11.37; demir için %9.71, ansatüre demir bağlama kapasitesi için %10.51, transferrin için %6.89 ve ferritin için %25 olarak hesaplandı. Genişletilmiş ölçüm belirsizliği sonuçları incelendiğinde hemoglobin, lökosit ve demir testlerine ait genişletilmiş ölçüm belirsizliği değerlerinin hem Westgard hem de CLIA'nın belirlediği izin verilebilir toplam hata limitlerinin içinde olduğu saptandı. Sonuç: Her laboratuvar analitik performansını takip etmek için ölçümünü yaptığı testlerin belirsizlik değerlerini hesaplamalı ve düzenli aralıklarla kontrol etmelidir. Ülkemizde en sık görülen anemi nedenlerinden biri olan demir eksikliği anemisinin değerlendirilmesinde kullanılan testlerin ölçüm belirsizliğinin hesaplanması ve bu değerlerin test sonuçları ile birlikte raporlanması klinik karar verme noktasında hekimin gücünü ve laboratuvar sonuçlarına duyduğu güveni arttıracak, hastalara verilen sağlık hizmetine önemli katkı sağlayacaktır.