Demir tedavisi alan kadınlarda tedavi planlarının değiştirilmesine neden olan yan etkilerin incelenmesi

Kadınlar demir eksikliği anemisine yatkın durumdadırlar. Gebelerde ise artan ihtiyaç nedeniyle demir eksikliği anemisi sık görüldüğünden profilaktik demir preparatları başlanmaktadır. Kullanılan preparatların biyoyararlanımları farklıdır ve çeşitli yan etkileri görülmektedir. Demir tedavileri iv, damla, tablet, oral süspansiyon gibi çeşitli şekillerde verilmektedir. Bu tedaviler demir karboksimaltoz, ferro furamat, demir sülfat, demir (II) glisin-sülfat kompleksi, demir (III) hidroksit polimaltoz, demir (III) izomaltoz gibi çeşitli etken madde içermektedirler. Biz bu çalışmada tedavide kullanılan demir preparatlarını karşılaştırarak en çok görülen yan etkileri ve hastada tedavi devamında hangi yan etkilere bağlı olarak ilaç değişikliğine gidildiği araştırmayı amaçladık. Bu araştırma 1 ekim 2023 ve 30 kasım 2023 tarihleri arasında Ankara Bilkent Şehir Hastanesinde bulunan Kadın hastalıkları ve doğum hastanesi gebe polikliniği ve Genel hastane genel dahiliye polikliniğine başvuran 270 kadın hastayı dahil etmektedir. Çalışmamız kesitsel-tanımlayıcı bir anket çalışmasıdır. Hastalara araştırmacılar tarafından yapılan anket formu yüz yüze görüşülerek uygulanmıştır. 20 sorudan oluşan bir anket formu kullanıldı. Anket formunda, katılımcıların sosyodemografik özellikleri, ilaç kullanım nedenleri, süreleri, alışkanlıkları; ilacın formu, yan etkileri, ilaç bırakma sebepleri, ilaç değişiklikleri içeren sorular bulunmaktaydı. Bu bilgiler araştırmacı tarafından geliştirilen görüşme formu kullanılarak elde edilmiştir. Verilerin analizi IBM-SPSS (Versiyon 24.0) programı ile gerçekleştirilmiş olup istatistiksel anlamlılık p<0.05 olarak alınmıştır. Araştırmaya 270 demir replasman tedavisi alan hasta dahil edilmiştir. Katılımcılar %27,4 ile en çok demir (III) hidroksit polimaltoz kompleksi kullanıyordu. Katılımcılar en fazla %35,9 ile bulantıdan şikayetçiydi. Hastaların %34,8'i mevcut demir tedavilerini değiştirdiklerini, %37'si bir sebeple demir ilacını bıraktığını belirtmişti. İkisine de en sık sebep olarak sırasıyla (%73,4, %84) bulantı yanıtı verilmişti. İlaç değişikliğine gidilen hastalarda, önceki kullandıkları ilaçta yan etki yaşama oranı istatistiksel anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p<0.05). Demir (III) polimaltoz kompleksi kullananların ilaç bırakma ve değiştirme oranları (%88,9, %88,9) istatistiksel anlamlı ve yüksek bulunmuştur (p<0.05). Kullanılan ilaca göre görülen yan etkilerin dağılımı incelendiğinde, demir 3 polimaltoz kompleksi kullanan hastaların dispeptik yakınma yan etkisini görme oranı (%55,6), diğer ilaçlarda bu yan etkinin görülme oranlarına göre anlamlı yüksek bulunmuştur. Demir (III) polimaltoz kompleksi kullananların bulantı nedeniyle ilaç bırakma oranları (%88,9) diğer ilaçlara oranla istatistiksel anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p<0.05). Demir (III) polimaltoz kompleksi (%22,2) kullanan hastaların mide yanması şikâyeti ile ilaç bırakma oranları Ferro fumarat ve Demir (III) hidroksit polimaltoz kompleksi kullananlara göre istatistiksel anlamlı olarak yüksek bulunmuştur (p<0.05). Demir preparatı kullanan hastalarda özellikle gastrointestinal yan etkilere bağlı olarak hastada ya ilaç değişikliğine gidildiği ya da hastanın tedavisini yarım bıraktığı istatiksel olarak anlamlıdır. Kullanıcının tedavisinde ilaç değişikliği, tedavi sonlandırılması gibi sonuçları en çok etkileyen semptom sırasıyla %73,4, %84 ile bulantı olmuştur. Yan etkilere baktığımızda ise sadece bulantı gebe olmayan grupta istatistiksel olarak daha fazla gözlenmiştir(p<0.005). Hastaların en çok %74 ile demir (III) hidroksit polimaltoz kompleksi kullandığı görülmüştür. Hastalarda tedavi değişikliği sonrası da yan etki görülmüş olup %60 ile en çok bulantı olmuştur. Demir eksikliğinde kullanılabilen preparatların seçimi hastanın ilacı tolere edebilmesi ve komorbiditeleri göz önüne alınarak yapılmalı ve her hastanın tedavisi bu doğrultuda, bireyselleştirilmelidir. Hastaya tedavisini alırken tolere edemeyeceği bir durum olduğundan hekimine tekrar başvurarak tedavi değişikliğine gidebileceği hatırlatılmalıdır.