Democratic Party and democracy in Turkey: With special Reference to Celal Bayar and Adnan Menderes

Bu çalışma, Celal Bayar ve Adnan Menderes'in demokrasi kavramsallaştırmasını incelemektedir. Tez, siyasi aktörlerlerin bir ülkenin demokratikleşmesinde belirleyici rol oynadığı düşüncesini temel alarak Bayar ve Menderes'in demokrasi kavramsallaştırması ile ilgilenmektedir. Bayar ve Menderes, demokrasiye geçiş kararının verildiği 1945 yılından 1960 yılında gerçekleşen askeri darbe sonucu Demokrat Parti'nin iktidardan düşürülmesine kadar geçen süre içinde Türk siyasetinin temel aktörleri olarak siyaset arenasında görev aldıklarından bu iki siyasi liderin siyasi karar ve hareketlerini şekillendirici ve Türk demokrasisine etkilerini belirleyici temel faktör olan demokrasi algılarının incelenmesi önem arz etmektedir.Demokratikleşme teorilerinden `aktör yaklaşımını' teorik altyapısının temeli olarak kabul eden bu çalışma adı geçen bu iki liderin siyasi söylem ve pratiğini demokrasinin minimalist ve maksimalist kavramsallaştırmaları üzerinden incelemektedir. Minimalist kavramsallaştırma demokrasinin dikey hesap verebilirlik boyutunu vurgulayarak siyasi rejimlerde seçim pratiğinin bulunmasını bir rejimi demokratik olarak tanımlamak için yeterli bulurken, maksimalist kavramsallaştırma yatay hesap verebilirlik boyutunu da öne sürerek siyasi muhalefet olgusunu dikey boyutun bir devamı olarak görerek dikey ve yatay boyutların birbirinden bağımsız değerlendirilemeyeceğini öne sürmektedir.Çalışmadaki analiz Türkiye Büyük Millet Meclisi ve Demokrat Parti Grup Toplantıları Zabıtları, dönemin gazete ve dergileri, Bayar ve Menderes'in konuşma ve makaleleri ve bu iki liderin arkadaşları, meslektaşları ve/veya dönemin gazetecileri tarafından yazılmış olan kaynaklar üzerinden yapılmaktadır. Bu yazılı kaynaklara ek olarak, çalışmaya konu olan döneme tanıklık etmiş kişilerle yapılan mülakatlarda elde edilen bilgilerden de analizde yararlanılmaktadır. Yazılı ve sözlü olarak elde edilmiş olan tüm veriler yukarda bahsi geçen demokrasinin iki ayrı kavramsallaştırması çerçevesinde sınıflandırılarak adı geçen liderlerin demokrasi algısında bu iki kavramsallaştırma tarafından vurgulanan olguların ne derece önem taşıdığı sorgulanmaktadır.Bayar ve Menderes'in siyasi söylem ve pratiklerinin bahsi geçen belge ve bilgiler üzerinden analizi sonucunda iki liderin de demokrasi algısının demokrasinin hem dikey hem de yatay hesap verebilirlik boyutunu içerdiği anlaşılmaktadır. Ancak, buna rağmen bu iki boyutu birbirinden bağımsız olarak değerlendirdikleri ve birbirleri arasındaki bağımlılığı öngörmedikleri anlaşılmaktadır. Buna ilişkin olarak, seçim olgusu üzerinde temellenen dikey boyuta siyasi muhalefet olgusunu içeren yatay boyuta göre daha çok önem verdikleri ve bu sebeple yatay boyutun ihmal edilmeye başlanması ile beraber demokrasinin tehdit altına girdiği ve nihayetinde kesintiye uğradığı sonucuna varılmaktadır.Anahtar kelimeler: Demokrat Parti, Türk demokrasisi, Hesap Verebilirlik, Siyasi Lider