Demokratik referandum ilkeleri bağlamında Türkiye'de doğrudan demokrasi (Karşılaştırmalı bir analiz)

Bu çalışmada amaçlanan, son zamanlarda giderek popülerleşmeye başlayan doğrudan demokrasinin ülkemizdeki durumunu 1987 ve 2010 yılındaki referandum uygulamalarından hareketle ele almaktır. Betimleyici metod, tarihsel metod ve karşılaştırma usulünün birlikte kullanıldığı bu çalışmada cevabı aranan başlıca sorular; "Demokrasinin ne ifade ettiği", "doğrudan demokrasi ve referandumun neden önemli olduğu", "uluslararası belgelerde yer alan demokratik referandum ilkelerinin neler olduğu", "referandum konusunda Avrupa ülkelerindeki uygulamaların nasıl olduğu" ve "Türkiye'de referandum uygulamalarının demokratik ilkeler ışığındaki konumunun nasıl olduğu" şeklinde olmuştur. Ulaşılan başlıca sonuçlar olarak ise; Demokrasinin bulunduğu döneme göre farklılık gösterdiği, doğrudan demokrasinin siyasal katılımı arttırdığı için önemli olduğu, katılımı en iyi sağlayan aracın da referandum olduğu söylenebilir. Ayrıca uluslararası alanda ortak olarak belirlenmiş referandum kriterleri olarak; konu bütünlüğü, referandumun tarafları arasında fırsat eşitliği, basın tarafsızlığı, serbest propaganda, temel hak ve özgürlüklerin referandum konusu yapılmaması hususlarına ulaşılmıştır. Verilen ülke örneklerinden yola çıkarak da her ülkede farklı farklı uygulamalar olduğu da söylenebilir. Türkiye ile ilgili başlıca sonuçlar ise; ülkede temsili demokrasinin benimsendiği bu yüzden de sadece anayasanın kabulü ve değiştirilmesinde referanduma başvurulduğu, şimdiye kadar gerçekleşen yedi referandumun mevzuat ve uygulamalarında eksiklikler olduğu ve en önemlisi ayrıntılı incelenen 1987 ve 2010 referandumlarının uluslararası kuruluşların açıkladığı referandum ilkelerini uygulamada yetersiz kaldığıdır. Ayrıca Türkiye'de en çok göz ardı edilen referandum kriterleri konu bütünlüğü yani oylamaya sunulacak maddelerin tek tek oylanması ve halkın bilgi kaynağı olan medyanın tarafsız yayın yapması ilkeleridir. Bununla beraber referandumun vazgeçilmezleri olarak kabul edilen genel, serbest, gizli ve eşit oy ilkelerinde Türkiye'nin başarılı olduğunu da belirtmek gerekir.