Deneysel pıtrak (Xanthium strumarium) zehirlenmesi oluşturulan ratlarda tamoksifen ve sodyum tiyosülfat'ın tedavi edici etkilerinin belirlenmesi

Pıtrak (Xanthium strumarium) bitkisindeki Atraktilozid (ATR), özellikle karaciğer ve böbrek dokusunda toksik nitelikte olup oksidatif stres ve mitokondriyal disfonksiyon sonucunda hücre ölümüne neden olur. Tamoksifen (TAM), canlılarda bazı kanser türlerine karşı kullanılan bir ajan olup ayrıca, hücrelerde mitokondriyal por açılımını ve reaktif oksijen türlerinin oluşumunu engeller. Sodyum tiyosülfat (STS) ise ROS üretimini engellemesinin yanında sülfür kaynağı olarak da karaciğeri koruyucu nitelikte bir bileşiktir. Bu çalışmada pıtrak ile karaciğer ve böbrek hasarı oluşturulan ratlarda TAM ve STS'nin bu dokular üzerine tedavi edici etkileri araştırıldı. Çalışmada 155 adet dişi Sprauge-Dawley rat kullanıldı. Ratlar 7 gruba ayrıldı (n=7). Bu hayvanlara pıtrak verilmesinden sonraki 6. saatte TAM ve STS verildi ve uygulama her gün aynı saatte tekrarlandı. Tedavi ajanlarının verilmesini takiben 6, 24, 72, 120 ve 168. saatlerde her gruptan 5 hayvan dekapite edilerek kan, karaciğer ve böbrek dokuları alındı. Kontrol grubu ile karşılaştırıldığında pıtrak grubunda AST, ALT, ALP, LDH, CK, BUN, kreatinin ve MDA düzeylerinin arttığı; glikoz düzeyleri ile GSH ve SOD aktivitelerinin azalttığı tespit edildi. Ayrıca, mitokondriyal Ca+2 düzeyi, mPTP açılma oranı ile ATP-sentaz aktivitesinin arttığı; histopatolojik incelemelerde ise nekrotik hüce ölüm oranının yükseldiği belirlendi. Bunun yanında pıtrak verilen gruplarda TAM ve STS uygulanmasının oksidatif stres ile serum biyokimya parametrelerini normal düzeylere ulaştırdığı belirlendi. ATR+TAM ve ATR+TAM+STS gruplarında, mitokondriyal Ca+2 artış ve mPTP açılma oranları azalırken, ATR+STS' nin mPTP üzerinde herhangi bir etki oluşturmadığı gözlendi. Patolojik hasarı önlemede üç tedavi grubunda da olumlu etki görülürken bu etkinin tüm zaman dilimlerinde oluşmadığı belirlendi. Artan ATP-sentaz aktivitesi üç tedavi grubunda da azaldı. Elde edilen bulgular, TAM ve STS bileşiklerinin özellikle birlikte kullanılması durumunda pıtrak zehirlenmesinde tedaviye yardımcı olabileceğini göstermiştir.