Derleme sözlüğü'nde yer alan halk kültürü unsurları

Eşsiz bir tarih ortamında halkın yaşantısından doğmuş ürünlerin zihinsel bellekte yaşayarak, nesilden nesile aktarılması halk biliminin değerlerini oluşturmaktadır. Bu değerleri belirleyen unsurlar; toplumun inancı, gelenek ve görenekleri, geçmişten gelen sözlü mirasın öğretileri, coğrafi komşuluklarla kazanılan âdetleri vb. şeklinde sıralanabilmektedir. Bütün bu oluşumlar neticesinde meydana gelen yapı halk kültürüne kaynaklık etmektedir. İletişim kurmamızı sağlayan kelimelerimiz kültürel yapımızın özellikleri hakkında bilgi vermektedir. Bu doğrultuda Türk halk bilimi sahasına baktığımız zaman ürünlerin ve bu ürünleri karşılayan kelimelerin oldukça fazla olduğu görülmektedir. Bu zenginlikte Türklerin tarih boyunca birçok inanç sistemi ve öğretilerle temas hâlinde olmaları, coğrafi yapısı, iklim şartları, hayata bakış açıları yer almaktadır. Böyle bir çerçevenin yansıması sözcükler ise halkın ifade dünyası, kişilerin görüş ve yaşayışları hakkında önemli bilgiler sunmaktadır. Halk kültürü unsurlarında söz varlığı çok geniş bir alanı oluşturmaktadır. Metin hâline gelenler (mâni, destan, fıkra, vb.), geçiş dönemi gelenek ve görenekleri (doğum, ölüm, vb.), sanat hâline gelerek yaşatılanlar (müzik, çalgı aletleri, vb.) ve halk bilgisi (veterinerliği, hekimliği, mutfağı, vb.) bakımından çeşitli alanlara kaydedilen kelimeler bulunmaktadır. Geçmişin birikimi ve yaşanılan anların tecrübesi harmanlanarak biçimlenen kelimeler ağızlarda canlı bir şekilde Anadolu insanının düşünce dünyasını yansıtmaya devam etmektedir. Tezde, ağız araştırmaları alanında yapılmış kapsamlı çalışmalardan biri olarak görülen "Derleme Sözlüğü"ndeki halk kültürü unsurlarına ait adlandırmalar tespit edilmiştir. Bulunan kelimeler uygun konu başlığı açısından değerlendirilerek çeşitli sınıflandırmalara tabi tutulmuştur. Bu çalışma, halk ağzında kullanılan halk kültürü unsurları ile ilgili sözcüklere ait ifadeleri ayrıntılı bir şekilde açıklamayı ve Türkiye'deki halk kültürü unsurları ile ilgili yapılan çalışmalara katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Anahtar Kelimeler: Derleme Sözlüğü, halk bilimi, halk bilimi unsurları, söz varlığı