Kuzey Irak trigonella taksonlarının saptanması, bazı trigonellatürlerının fitokımyasal analizi ve fizyolojik aktivitesi

Trigonella, dünyada bilinen en önemli ve en eski tıbbi bitkilerden biridir. Çeşitli etkili bileşenlere sahip olması nedeniyle birçok hastalığın tedavisinde kullanılır. Trigonella strangulata Boiss., Trigonella filipes Boiss. ve Trigonella uninata Banks & Sol. Irak'ın kuzey banliyölerinde iyi büyüyen ve ağız yoluyla tüketimi ve halk tıbbında yaygın olarak kullanılan üç türdür. Bu nedenle, bu bitki türlerinin etkili bileşenlerini değerlendirmek ve belirlemek, alkol ve kolesterol ile tedavi edilen sıçanlarda biyokimyasal ve hematolojik parametreler üzerindeki fizyolojik ve biyokimyasal etkilerini araştırmak için bu çalışma tasarlanmıştır. Bu üç bitki türünün tohum ve yapraklarının fitokimyasal analizi GC-MS ile yapılmış ve morfolojik değerlendirmeleri SEM elektron mikroskobuyla yapılmıştır. Üç türün azot (N), fosfor (P), potasyum (K), kalsiyum (Ca) ve magnezyum (Mg) gibi makro element konsantrasyonları değerlendirilmiştir. T. filipes'in azot ve potasyum konsantrasyonu diğer iki türden daha yüksektir (%2.93 ve %1.98). Bununla birlikte, T. strangulata'nın fosfor ve kalsiyum konsantrasyonu diğerlerinden daha yüksektir (%0.93 ve %3.58). Ayrıca, T. uncinata'nın magnezyum konsantrasyonu en yüksektir (%0.96). Mikro elementler için ise, demir (Fe), çinko (Zn), manganez (Mn) ve bakır (Cu) incelenen türlerde değerlendirilmiştir. T. filipes'in demir konsantrasyonu en yüksektir (197.5 mg/kg). Çinko konsantrasyonu T. uncinata'da en yüksektir (18.9 mg/kg), manganez ve bakır konsantrasyonu ise T. strangulata'da en yüksektir (sırasıyla 341.2 ve 29.1 mg/kg). Bitki özütlerinin oksidatif stres indeksi (OSI), toplam oksidan durumu (TOS) ve toplam antioksidan durumu (TAS) ölçülmüştür. Trigonella filipes, Trigonella strangulata ve Trigonella uncinata bitkilerinin özütlerinin farklı konsantrasyonlarda (1-10-100-1000 µg/mL) 24 saat inkübasyon sonrası 3 farklı hücre hattı üzerinde sitotoksik etkinlikleri MTT sitotoksisite testi kullanılarak incelenmiştir. Bu bitkilerin DNA koruyucu aktiviteleri de incelenmiştir. Karaciğer enzim aktivitesi, glukoz, lipid profili, ESR, CRP, böbrek fonksiyon testleri ve oksidatif biyobelirteçler gibi hematolojik ve biyokimyasal değişkenler ölçülmüştür. Histolojik değerlendirme de yapılmıştır. Trigonella'nın farklı türlerinin tedavi edilen gruplarındaki hematolojik parametreler arasında, sadece T. uncinata ile tedavi edilen grupta lenfositlerde önemli bir değişiklik gözlenmiştir. Karaciğer enzimlerinin, lipid profilinin ve glukozun pozitif grupta kontrol grubuna göre önemli ölçüde arttığı, ancak bu üç taksonla tedavi edilen gruplarda bu parametrelerin önemli ölçüde düzeldiği gözlenmiştir. Pozitif grupta böbrek fonksiyonu ve oksidatif belirteçlerle birlikte ESR'de önemli bir artış gözlenirken, bu üç taksonla tedavi, bu parametreleri düzeltmeye yardımcı olmuştur. Bu sonuçlar histolojik bulgularla da desteklenmiştir. Sonuç olarak, bu üç bitki taksonunun, bağışıklık durumunu düzeltme, karaciğer ve böbrek fonksiyonunu iyileştirme ve indüklenen hepatotoksisiteye karşı antioksidan etki gibi fizyolojik etkilere sahip yüksek fitokimyasal bileşiklere sahip olduğu söylenebilir.