Pamukta solgunluk hastalığı (Verticillium dahliae Kleb.)'nın tohumun içeriğine ve lif kalitesine etkisinin belirlenmesi

Bu çalışma, solgunluk hastalığının pamuk (Gossipium hirsitum L.) tohumun içeriğine ve lif kalitesine etkisinin belirlenmesi amacıyla, 2014 yılında Diyarbakır'da Dicle Üniversitesi Ziraat Fakültesi Araştırma alanında daha önce hastalık etmeni ile doğal bulaşık olan bir tarlada kurulmuştur. Deneme, tesadüf blokları deneme desenine göre 4 tekerrürlü olarak kurulmuştur. Çalışmada hastalığa karşı orta derecede tolerant Stoneville 468 çeşidi ve hastalığa orta derecede duyarlı Beyaz Altın 119 pamuk çeşitleri kullanılmıştır. Toprak işlenip ekime hazır hale getirildikten sonra, pamuk tohumları 23 Mayıs 2014 tarihinde ekilmiştir. Hasada kadar gerekli kültürel ve bakım işlemleri yapılmıştır. Hasat esnasında her parseldeki bitkiler toprak seviyesinde 5-6 cm yukarıda gövdeleri enine kesilerek 0-3 hastalık skalasına göre değerlendirilmiştir. Ayrıca Diyarbakır ve Batman'da 5'er üretici tarlasındaki bitkiler aynı şekilde kontrol edilerek 0-3 skalasına göre değerlendirilmiştir. Her hastalık skala değeri için hasat esnasında 40-50 gram kütlü pamuk örneği alınarak laboratuvara getirilmiştir. Çırçır işleminden sonra, çiğitler laboratuvarda sülfürik asitle ile muamele edilerek delinte edilmiştir. Daha sonra delinte edilen tohumlar bir mikser yardımıyla öğütülerek tohum içeriği analizleri için hazır hale getirilmiştir. Hazırlanan bu örnekler –18 0C'de bir dipfrizde muhafaza edilmiştir. Analizlerden önce örneklerin nemi pastör fırınında 70 0C'de 24 saat süreyle sabit hale getirilmiştir. Daha sonra tohum analizleri, "NIR-XDS Rapid Content Analyser" cihazında yapılmıştır. Solgunluk hastalığının lif kalite özelliklerine olan etkisini belirlemek için her karakter için 20 gram pamuk lif örnekleri alınarak "HVI 1000 Spectrum" cihazında analizleri yapılmıştır. 0-3 hastalık şiddeti skala değerlerine göre, çırçır randımanı, protein içeriği, yağ içeriği, kül içeriği, nişasta içeriği ve selüloz içeriği deneme alanı ve üretici tarlalarında farklılık gösterdiği halde, 100 tohum ağırlığı ve nem içeriği üretici tarlalarında farksız fakat deneme alanında farklı bulunmuştur. İncelenen lif teknolojik özelliklerinden lif inceliği, olgunluk, çepel sayısı, çepel alanı hem deneme alanı hem üretici tarlalarında farklılık gösterdiği halde, uniformite indeksi, iplik eğrilebilirlik eğrisi, üst yarı ortalama uzunluk, analiz edilen liflerin adedi, lif kopma dayanıklılığı ve sarılık derecesi yönünden üretici tarlalarında ve deneme alanında farklı bulunmamıştır. Kısa lif indeksi, lif elastikiyeti, parlaklık beyazlık derecesi üretici tarlalarında farksız, deneme alanında farklı bulunmuştur. Nem ise üretici tarlalarında farklı ve deneme alanında ise farksız bulunmuştur.