Aliağa çevresindeki uçucu organik bileşiklerin pasif örnekleme metodu ile belirlenmesi

Uçucu organik bileşikler (UOB) troposferik kimyadaki rolleri ve insan sağlığı üzerindeki olumsuz etkileri nedeniyle en önemli hava kirleticileridir. Havadaki UOB konsantrasyonlarını belirlemek için, Aliağa kentsel ve endüstriyel alanlarında haftalık pasif örnekleme için, 48 örnekleme noktalı bir dikey hat sistemi kurulmuştur. Beş örnekleme dönemi 19-26 Aralık 2005, 21-28 Mart 2006, 19-26 Haziran 2006, 29 Ağustos ? 5 Eylül 2006 ve 9-16 Şubat 2007 tarihlerinde gerçekleştirilmiştir. Kullanılan metod ile 55 bileşik ölçülebilir ve belirlenebilir olmasına rağmen, bu beş dönemde yirmi üç UOB bulunmuş ve ölçülmüştür. Bu tez çalışmasında, örnek tüplerinde tutulan BTEK olarak adlandırılan benzen, toluen, etilbenzen ve ksilen isimli dört UOB üzerinde derinlemesine çalışılmıştır. BTEKler, bolca bulunması, ortak kaynakları ve ciddi sağlık etkileri nedeniyle UOBlerin en önemli grubudur.Aliağa bölgesinde, ortalama 2.10 µg m-3 ile styren en fazla bulunan organik bileşiktir ve bunu ortalama 1.65 µg m-3 ile 2-metilheksan ve ortalama 1.44 µg m-3 ile toluen takip eder. En yüksek UOB konsantrasyonları petrokimya ve rafineri bölgelerinde ölçülmüştür.BTEK seviyeleri kış aylarında yaza göre nispeten daha yüksek bulunmuştur. BTEK seviyelerinin düşük olmasının nedeni, yüksek sıcaklık ve güneş ışığı nedeniyle yüksek reaksiyon hızlarının kimyasal giderimi etkisi olabilir.Ortalama BTEK oranları 1. dönem için 2.5:5.3:1.0:1.5, 2. dönem için 2.7:4.9:1.0:2.2, 3. dönem için 2.0:6.7:1.0:2.5, 4. dönem için 2.5:8.3:1.0:3.6 ve 5. dönem için 13.0:25.9:1.0:3.3 tür. UOB'lerin olası kaynaklarını belirlemek için, toluen / benzen oranı da incelenmiştir. T/B oranları 1. dönem için 2.1, 2. dönem için 1.8, 3. dönem için 3.4, 4. dönem için 3.3 ve 5. dönem için 2.0 bulunmuştur. Kışın trafik kökenli kirlilik ana UOB kaynağı olmakla beraber yazın UOB kaynağı olarak endüstriyel faaliyetlerin de etkisi görülmektedir. T/B oranlarına göre, bu bileşikler kışın araç trafiğinden kaynaklanabilir olması ile beraber, yazın endüstriyel emisyonların daha fazla etkilediği söylenebilir. Bu çalışmada kaynak belirlenmesi yapılmamasına rağmen, farklı BTEK konsantrasyonları arasındaki korelasyonlar ana kaynağın trafik emisyonları olduğunu göstermiştir.Aliağa bölgesindeki kanser riskini incelemek için benzen seviyeleri de araştırılmıştır. Benzen kanserojen olarak bilinir ve 1 µg m-3 benzene sürekli maruz kalma, kan kanseri için 2.2 x 10-6 ? 7.8 x 10-6 arasında değişen risk yaratır. Genellikle 5µg m-3 değeri pratik sınır değer olarak düşünülebilinir (ENDS, 1996). Ortalama benzen konsantrasyonları 1. dönem için 0.66, 2. dönem için 1.22, 3. dönem için 0.27, 4. dönem için 0.13 ve 5. dönem için 0.78'dir. Genel olarak, kentsel alanda benzenden kaynaklı önemli kanser riski bulunmamaktadır. Bununla beraber, petrokimya ve rafineri alanlarında benzen seviyeleri 5µg m-3 den yüksektir ve ileride kesinlikle üzerinde çalışması gereken bir risk bulunmaktadır.