Aedes albopıctus sivrisinek türüyle mücadelede yeni ve etkili biyopestisitlerin geliştirilmesi

Amaç: Küresel halk sağlığı açısından büyük önem taşıyan ve 20'den fazla viral patojene vektörlük yapabilen Aedes albopictus sivrisinek türüyle mücadelede Xenorhabdus ve Photorhabdus cinslerine ait bakteri sekonder metabolitlerden yeni ve etkili biyopestisitlerin geliştirilmesi. Materyal ve Yöntem: Bu tez çalışması kapsamında farklı Xenorhabdus ve Photorhabdus türlerine ait hücreleri uzaklaştırılmış supernatant, bakteri kültürü ve hücre süspansiyonlarının Aedes albopictus türünün 3-4. dönem larvalarına karşı aktivitesi belirlenmiştir. Çalışmalar 24 kuyucuklu kültür plaklarında yürütülmüştür ve deney sonuçları 24 ve 48 saat sonunda kontrol edilmiştir. Bunun yanısıra bakteri supernatantlarının, sivrisinek yumurtaları üzerindeki ovisidal etkinliği de test edilmiştir. Daha sonra laboratuvar ortamında en yüksek aktivite gösteren türlere ait ∆hfq promotor bölgesi değiştirilmiş mutant bakteriler elde edilip etken biyoaktif madde/lerin tespit edilmesi amacıyla çalışmalar yapılmıştır. Bulgular: Çalışmalar sonucunda kullanılan supernatantlardan, 3 Photorhabdus ve 13 Xenorhabdus türünün larvisidal bileşikler ürettiği tespit edilmiştir. Bununla birlikte neredeyse test edilen tüm türlerin bakteri kültürü larvisidal aktivite göstermiştir. Bakteri hücreleri uygulandıkları larvalarda oral toksisiteye (%59-91) sebep olmuşlardır. Genel olarak bakteri supernatantlarında sivrisinek yumurtalarına karşı ovisidal bir etki gözlenmemiştir ancak yumurtadan çıkan 1. dönem larvalarda >%75 oranında ölüm meydana gelmiştir. Mutant bakterilerle yürütülen deneyler sonucunda biyoaktiviteden sorumlu etken maddeler Fabclavin ve Xencoumacin olarak tespit edilmiştir. Fabclavinler, ticari Bacillus thuringiensis subsp. israelensis ve spinosad ürünleri ile birlikte temiz suda ve sahadan toplanan suda 5dpa içinde aynı performansı göstermiştir. Sonuç: Tez çalışması sonucunda elde edilen veriler, birçok Xenorhabdus ve Photorhabdus bakteri türünün hücre haliyle veya ürettiği sekonder metabolitler aracılığıyla larvisidal aktivite gösterdiğini ortaya koymuştur. Biyoaktif maddeler olan Fabclavine ve Xenocoumacin yeni biyolarvisitler olarak geliştirilebilme veya farklı etken maddelerin sentezlenmesinde model olarak kullanılabilme potansiyeline sahiptir.