Diabetes mellitus'un eşlik ettiği ve etmediği kronik böbrek hastalığı olan olgularda aşil tendon sertliğinin shear wave elastografi ile değerlendirilmesi

Diabetes Mellitus'un Eşlik Ettiği ve Etmediği Kronik Böbrek Hastalığı Olan Olgularda Aşil Tendon Sertliğinin Shear Wave Elastografi ile Değerlendirilmesi Giriş ve Amaç Aşil tendonu gastrokinemius ve soleus kaslarının tendinöz kesimlerinden köken alan, insan vücudunun en güçlü ve kalın tendonudur. Bununla birlikte en sık rüptüre olan tendondur. Aşil tendon rüptürü etyolojileri literatürde çeşitlilik göstermektedir. Üremik toksinler tendon dejenerasyonuna ve spontan rüptüre sebep olabilir. Ayrıca Kronik Böbrek Hastalığına (KBH) sekonder gelişen metabolik asidoz, hipoksi ve hiperparatiroidizm ve KBH'na sıklıkla eşlik eden Diabetes Mellitus (DM) glukoz metabolizmasındaki anormalliklere sekonder oluşan yan ürünlerde tendon dejenerasyonuna yol açabilir. Aşil tendonu ultrasonografi ile değerlendirilebilir. Son yıllarda ultrasonografi cihazlarına eklenmiş, doku esnekliğini gösteren Shear Wave Elastografi (SWE) kullanılarak aşil tendon değerlendirilmesi ile ilgili çalışmalar yapılmaktadır. Bu tez çalışmasındaki amacımız, DM eşlik ettiği ve etmediği kronik böbrek hastalığı olan hastaların, aşil tendonlarını ultrasonografi ve shear wave elastografi ile incelemektir. Gereç ve Yöntem Prospektif olarak tasarlanmış ve etik kurul onayı alınmış çalışmada, tüm incelemelerden önce gönüllü katılımcılara yazılı ve sözlü bilgilendirme yapılmış ve aydınlatılmış onam formu alınmıştır. Toplam 105 olgu (54 DM eşlik eden ve etmeyen KBH hastası, 51 sağlıklı kontrol grubu) renal US incelemesi sonrası KBH, klinik ve sonografik olarak kategorize edildi. KBH olguları DM olan ve olmayanlar olarak gruplara ayrıldı. Gruplara ayrıldıktan sonra her iki taraf aşil tendonlarına 2D SWE elastografi incelemesi ve kalınlık ölçümü yapıldı. KBH olan grup ile kontrol grubu arasında ultrasonografik ve elastografik incelemede fark analizi yapıldı. Ek olarak KBH'ye eşlik eden ve etmeyen diabetes mellitus olgularının aşil tendon değerlendirlmesinde fark olup olmadığı istatistiksel olarak araştırıldı. Bulgular Katılımcıların %51,4'ü (54/105) vaka grubunda, %48,6'sı (51/105) ise kontrol grubundadır. Olguların 44'ü kadın (%41,9) , 61'i (%58,1) erkekti. Vaka grubunda kadın oranı %44,4 (24/54), erkek oranı %55,6 (30/54) iken, kontrol grubunda kadın oranı %39,2 (20/51), erkek oranı %60,8'dir (31/51). Cinsiyet açısından gruplar arasında anlamlı bir fark bulunmadı (p=0,587). Vaka grubunun yaş ortalaması 61,80±14,54 yıl, kontrol grubunun ise 58,98±12,05 yıldır. Medyan yaşlar sırasıyla 63,5 ve 58,0 olup, yaş açısından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır (p=0,284). Cinsiyete göre yapılan karşılaştırmada, erkeklerde sağ ve sol aşil tendon kalınlığı ortalaması sırasıyla 4,66±0,87 mm ve 4,68±0,84 mm, kadınlarda ise sırasıyla 4,26±0,68 mm ve 4,30±0,59 mm dir. Cinsiyetler arası her iki taraf aşil tendon kalınlıkları ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı fark mevcuttur (p=0,009, p=0,008). Cinsiyetler arası sağ ve sol aşil tendon elastografi değerlerine bakıldığında, erkeklerde sağ ve sol aşil tendon elastografi değerleri ortalaması sırası ile 155,67±49,46 kPa ve 154,73±49,90 kPa, kadınlarda 164,74±54,43 kPa ve 172,19±53,64 kPa olarak bulunmuştur. Kadınlarda aşil tendon elastografi değerlerinin ortalaması sağ ve sol her iki tarafta da erkeklere göre daha fazla olmasına rağmen cinsiyete göre sağ ve sol aşil tendon elastografik değer ortalaması farkı istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır (p=0,423, p=0,099). Tüm katılımcıların; sağ taraf aşil tendon kalınlığı ortalama 4,50±0,82 mm ve medyan değeri 4,45 mm'dir. Sol taraf aşil tendon kalınlığı ise ortalama 4,52±0,77 mm, medyan değeri 4,42 mm ölçülmüştür. Sağ ve sol aşil tendon kalınlıkları ortalamaları arasında istatistiksel anlamlı farklılık bulunmamıştır (p=0,848). Tüm katılımcıların; sağ taraf aşil tendonu elastografi değeri ortalama 159,47±51,54 kPa, medyan değeri ise 151,05 kPa ölçülmüştür. Sol taraf aşil tendonu elastografi değeri ortalama 162,05±51,97 kPa, medyan değeri ise 152,02 kPa ölçülmüştür. Sağ ve sol aşil tendon elastografik değerleri ortalamaları arasında istatistiksel anlamlı farklılık bulunmamıştır (p=0,694). Vaka grubu ile kontrol grubu arası değerlendirmede, vaka grubunda sağ ve sol aşil tendon kalınlığı ortalaması sırası ile 4,64±0,92 mm ve 4,67±0,84 mm kontrol grubunda sırasıyla 4,34±0,68 mm ve 4,35±0,64 mm'dir. İki grup arasında, hem sağ hem de sol taraf aşil tendon kalınlıkları ortalamaları istatistiksel olarak farklıdır (p=0,042, p=0,030). İki grup arasında aşil tendon elastografi değerleri karşılaştırıldığında, vaka grubunda sağ ve sol aşil tendon elastografi değerleri ortalaması sırasıyla 187,27±48,58 kPa ve 186,75±50,33 kPa, kontrol grubu sağ ve sol aşil tendon elastografi değerleri ortalaması sırası ile 130,04±36,15 kPa ve 135,89±39,71 kPa olarak ölçülmüştür. İki grup arasında, hem sağ hem de sol taraf aşil tendon kalınlıkları farkı istatistiksel olarak anlamlıdır (p<0,001). Vaka grubunun kendi içinde yapılan değerlendirmede, sağ aşil tendon kalınlığı ortalama 4,64±0,92 mm, sol aşil tendon kalınlığı ise 4,67±0,84 mm olarak bulunmuştur. Sağ aşil tendon elasto değeri ortalama 187,27±48,58 kPa, sol aşil tendon elasto değeri ise 186,75±50,33 kPa olarak hesaplanmıştır. Vaka grubunda, sağ ve sol aşil tendon kalınlığı ortalaması ile sağ ve sol elastografik değerleri ortalaması arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır (p=0,848 ve p=0,957). Kronik böbrek hastalığı süresine göre (0-5 yıl, 5-10 yıl ve >10 yıl) sağ ve sol aşil tendon kalınlıkları karşılaştırılmıştır. Sağ aşil kalınlığı açısından ortalama ± standart sapma (SS) değerleri sırasıyla 4,60±1,04 mm, 4,63±.83 mm ve 4,79±.69 mm olup, istatistiksel olarak anlamlı bir fark bulunmamıştır (p=0,852). Kronik Böbrek Hastalığı, sonografik olarak dereceldirildikten sonra (Grade 1, Grade 2, Grade 3) sağ aşil kalınlığı grade göre kalınlığı sırasıyla; 4,82±0,84 mm, 4,28±1,07 mm ve 4,74±0,85 mm olarak ölçülmüştür. Gruplar arası fark anlamlı bulunmamıştır (p=0,202). Sol aşil kalınlığıda benzer şekilde sonografik derecelendirmede yapılan isatistiksel analizde fark göstermemiştir (p=0,686). Sağ aşil elasto değeri Grade 1'de sırasıyla 174,62±50,34, 189,85±47,62 ve 200,74±47,17'dir, fark istatistiksel olarak anlamlı değildir (p=0,258). Grade 1 grubunda sol aşil elasto değeri ortalama 165,54±53,20 iken, Grade 2 grubunda bu değer 195,72±44,94'e yükselmiş, Grade 3 grubunda ise 205,47±44,36 ile en yüksek seviyeye ulaşmıştır. Ortanca (medyan) değerler de benzer şekilde artış göstermiştir: sırasıyla 168,37, 199,20 ve 214,99. Bu artış eğilimi istatistiksel olarak anlamlı bulunmuş (p=0,036) ve özellikle Grade 1 ile Grade 3 arasında anlamlı düzeyde fark olduğu görülmüştür. Diabetes mellitus olan Kronik böbrek hastalığı olgularında hem sağ hem de sol aşil tendon kalınlıkları, diyabetik olmayanlara göre istatistiksel olarak anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur (sırasıyla p=0,050 ve p=0,030). SWE ile elde edilen elastisite değerleri de her iki aşil tendonu için diyabetik grupta anlamlı olarak daha yüksek saptanmıştır (sağ p<0,001; sol p<0,001). Glomeruler filtrasyon hızı gruplarına göre yapılan (30-120, 15-30, 0-15) göre sağ ve sol aşil tendon kalınlığı ile elastografi değerleri arasında istatistiksel anlamlı farklılık bulunmamıştır (p > 0.05). Sonuç Kronik böbek hastalığı olan olgularda aşil tendon kalınlığı ve sertliği yaşdan ve cinsiyetten bağımsız, hastalık süresine bağlı olarak normal bireylerden farklı bulunmuş olup kronik böbrek hastalığına eşlik eden diabetes mellitus'un tendon sertliğini ve kalınlığında artış meydana getirdiği saptandı. Kronik böbrek hastalığı olan olguların aşil tendonlarının ultrasonografi ve sonoelastografi ile rutin değerlendirilmesinin ve özellikle kronik böbrek hastalığına eşlik eden DM hastalığı olanların daha sık ultrasonografik değerlendirilmelerinin tendon patolojilerini saptamak açısından yararlı olabileceği söylenebilir. Anahtar kelimeler: Aşil tendonu, Ultrasonografi, Shear Wave Elastografi, Kronik Böbrek Hastalığı, Diabetes Mellitus.