Dijital kültür bağlamında gençlerin siyasal davranışları: Gönüllü kuruluşlar çerçevesinde fenomenolojik bir araştırma

ÖZET DİJİTAL KÜLTÜR BAĞLAMINDA GENÇLERİN SİYASAL DAVRANIŞI: GÖNÜLLÜ KURULUŞLAR ÇERÇEVESİNDE FENOMENOLOJİK BİR ARAŞTIRMA Hülya TAŞ Doktora Tezi FIRAT ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimleri Enstitüsü İLETİŞİM BİLİMLERİ ANA BİLİM DALI İletişim Bilimleri Programı Temmuz 2025, Sayfa: XII + 232 Siyasal katılım, bireylerin davranışları, tutumları ve eylemleriyle karar alıcıları etkilemek ve karar alma süreçlerine aktif katılımı anlamına gelmektedir. Gençler siyasal katılım eylemlerini gösterirken birçok faktörden etkilenmektedir. Gençlerin siyasal katılımları üzerinde etkili olan faktörlerden biri dijital kültürdür. Dijital kültür, insan bilgisinin inşa ettiği bir kültürdür. Dijital kültür alanları, siyasi bilgi, haber takibi, siyasi iletişim ve etkileşim gibi katılım biçimlerinde etkin bir şekilde kullanılmaktadır. Bu bağlamda, araştırmanın amacı "siyasal alanın nasıl olduğu" probleminden hareketle, gençlerin açıklamaları doğrultusunda siyasetin anlamına ilişkin açıklamaların ortaya konulması ve siyasetin tıkandığı alanlara yönelik çözüm önerilerinin geliştirilmesidir. Ayrıca, gençlerin siyasal habitusu üzerinde etkili ve biçimlendirici olan kategorilerin, siyasal katılım süreçlerini etkin bir biçimde şekillendirdiğinin ortaya çıkarılması hedeflenmiştir. Siyasal alanın taşıdığı dinamiklerin analiz edilmesinde, Pierre Bourdieu'nün sosyolojik düşüncesinden hareketle habitus, alan ve sermaye kavramları; Chantal Mouffe'ün siyaset teorisine dayalı olan agonistik demokrasi modeli bu araştırmanın kuramsal çerçevesini oluşturmaktadır. Araştırma, hermenötik yaklaşıma dayalı olarak yapılmıştır. Araştırmada saha çalışması, Türkiye'de altı bölgedeki dokuz şehirde bulunan 14 gençlik merkezi ve 11 sivil toplum kuruluşunda yürütülmüştür. 18-35 yaş aralığındaki 230 katılımcıya gözlem ve görüşme teknikleri uygulanmıştır. Araştırmada, katılımcıların siyasetle kurduğu ilişkinin temelinde; adalet ve değerlere bağlılık ile halka ve millete hizmet etme anlayışına dayalı bir siyaset talebinin bulunduğu görülmüştür. Siyasete, adalet ilkelerinin eksikliği ve kişisel siyasi çıkarların ön plana çıkarılması gibi nedenlerle güvensizlik hissettikleri ve bunun sonucu olarak siyasi alana bir tepki geliştirdikleri görülmüştür. Siyasal katılımı etkilediği düşünülen siyasi partilerin yumuşak dışlama davranışıyla belli bir strateji izlediği ve stratejik- iletişimsel oyunlar ile yumuşak söylemler kullanarak görevlendirmeler yaptıkları ifade edilmiştir. Bu yaklaşımın kişinin aidiyet duyduğu parti ile özdeşim kurma aşamasında olumsuz etkileri olabileceği düşünülmüştür. Araştırmada siyasi hiyerarşik yapılanma, aile ve kişinin sahip olduğu ekonomik gücün siyasal katılım süreçlerinde etkili olduğu anlaşılmıştır. Kararların alınması ve siyasi eğilimin ortaya çıkmasında bu üç faktörün etkili olduğu düşünülmüş ve bu faktör, eşik bekçiliği kavramı kullanılarak tartışılmıştır. Ayrıca, siyasal habitusun dijital kültür alanları aracılığıyla şekillendiği; dijital yapının çeşitli biçimlerde sürdürülmesinin ise yine habitus aracılığıyla gerçekleştiği ortaya konulmuştur. Dijital kültür alanları, siyasal habitusun yatkınlık gösterdiği alanlar olarak belirlenmiş ve dijital iletişim araçları aracılığıyla yapılandırılan siyasi habitusun, siyasal katılım düzey ve biçimlerinin dijital bağlantılarla yapılandırılması rolünü gerçekleştirdiği ortaya konulmuştur. Bununla birlikte, siyasal katılım açısından dijital alanlarda gerçekleşen katılımın, karar alma süreçlerine etkisinin olmadığı, dijital katılım ile birlikte siyasal katılımın fiziki olarak zorlanması gereken bir eylemsellik olduğu ortaya konulmuştur. Çatışma ve kutuplaşmanın, katılımcıların siyasetle olan ilişkisini koparmasına, güven sorunu yaşamasına ve siyasal katılım süreçlerine dahil olmamasına neden olduğu belirtilmiştir. Siyasi mücadelenin, ülkenin ve toplumun ortak değerlerini dikkate alarak; bu değerlerin herkes için ortak bir çıkar doğrultusunda gelişmesiyle anlam kazanması gerektiği vurgulanmıştır. Anahtar Kelimeler: Dijital Kültür, Gençlik, Siyaset, Siyasal Katılım, Eşik Bekçiliği, Pierre Bourdieu, Chantal Mouffe