Dijital yetkinlikler bütünü olarak dijital okuryazarlık: Ölçek geliştirme çalışması

Dijital teknolojilerin ekonomik, sosyal ve kültürel alanlar başta olmak üzere hayatın her alanına etki etmesiyle birlikte dijital okuryazarlığın önemi artmıştır. Hem akademi hem devletler hem de çeşitli uluslararası kuruluşlar başta öğrenciler olmak üzere tüm toplumun dijital teknolojileri etkin kullanabilmeleri ve dijital dönüşüme uyum sağlayabilmeleri için çeşitli araştırmalar ve faaliyetler düzenlemektedirler. Bu çalışmaların planlanmasında ve uygulanmasında en önemli hususlardan biri de kişilerin sahip olması gereken dijital okuryazarlığa dair yetkinliklerin belirlenmesi ve dijital okuryazarlıklarının ölçülmesidir. Türkiye'de dijital okuryazarlığın ölçülmesine yönelik yapılan ölçek çalışmalarında çeşitli aksaklıklar tespit edilmiştir. Ölçeklerin güncellenme gereksinimi, üniversite öğrencileri ve mezunlarına göre ölçek maddelerinin basit kalması, ölçeklerin küçük gruplara uygulanmış olması, madde ve faktörler arasındaki anlam ilişkisizliği, ölçek geliştirme süreçlerinden kaynaklı sorunlar ve ayrıca dijital okuryazarlıkla dijital yetkinlik kavramlarının literatürde henüz kavramsal çerçevelerinin oluşturulmamış olması bu çalışmanın sorunsalını oluşturmaktadır. Bu sorunsala bağlı olarak, çalışmanın amacı dijital okuryazarlık ve dijital yetkinlik kavramları üzerine kavramsal tartışma yapmak ve üniversite öğrencileri ve mezunlarının dijital okuryazarlıklarını ortaya koyacak özgün bir ölçek geliştirmek ve düzeylerini ölçmektir. Dijital okuryazarlık konusunda yapılmış olan bu çalışma üç bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın birinci bölümünde teorik olarak dijital okuryazarlık tartışılmış, konuya ilişkin literatüre yer verilerek dijital okuryazarlık ve dijital yetkinlik kavramlarının kavramsal tartışması yapılmıştır. İkinci bölümde dijital okuryazarlık ölçeğinin geliştirilmesi sürecine detaylı olarak yer verilmiş ve 451 kişiye uygulanan pilot çalışma neticesinde dijital okuryazarlık ölçek modeli önerilmiştir. Araştırmanın üçüncü bölümünde ise tez kapsamında geliştirilen Dijital Okuryazarlık Ölçeği (DOYÖ) 1287 katılımcıya uygulanmış ve verilen cevaplar ki-kare, t-testi, tek yönlü varyans analizi ve ilişki testi gibi çeşitli istatistiksel testler kullanılarak analiz edilmiş ve yorumlanmıştır. Bu çalışmada üniversite öğrencilerinin ve mezunlarının dijital okuryazarlık düzeylerini (düşük, orta altı, orta, orta üstü ve yüksek) temsil eden puan aralıkları Z standart puana dönüştürülerek ortaya konmuş ve her düzeye ilişkin ulaşılabilecek yetkinlikler belirlenmiştir. DOY ölçeğinin güvenilir, geçerli ve güncel olmasından ayrıca geniş gruplara hitap etmesinden dolayı literatüre katkı sağlayacağı düşünülmektedir.