Dikkat ağları modelinin rekabet kuramı, temsil düzeyi ve yaş değişkenleri açısından incelenmesi: fMRI destekli bir çalışma

Bu tez çalışmasının amacı, Dikkat Ağları Modeli'nin (DAM) hiyerarşik yapıdaki uyarılmışlık, yönelim, yönetici dikkat ağı bileşenlerinin ve dikkat bağlamında ele alınan zihinsel sayı temsillerinin işleyişini ve nöral temellerini incelemektir. Rekabet Kuramı çerçevesinde oluşturulan hipotezleri test etmek üzere üç farklı deney tasarlanmıştır. Deney 1'de, Bağımsız-Dikkat Ağları Testi (Bağımsız-DAT) görevleri ile Dikkatin Bekleme Süresi (DBS) paradigmasının birleştirilmesiyle oluşturulan uyarılmışlık, yönelim ve yönetici dikkat ağı görevleri (N = 45); Deney 2'de, DBS paradigmasına analojik ve rakamla sayı temsilinin dahil edilmesiyle tasarlanan görev (N = 15); Deney 3'te birinci aşamada, Bağımsız-DAT'ye analojik, rakam ve sözel temsillerin dahil edilmesiyle tasarlanan 3 görev (N = 20) sağlıklı yetişklere uygulanmıştır. İkinci aşamada, sadeleştirilen yönetici dikkat görevi sağlıklı 10 çocuk ve 10 yetişkine uygulanırken fMRI ölçümleri alınmıştır. Sonuç olarak, Rekabet Kuramı doğrultusunda tüm DAM bileşenleri için paralel bilgi işleme mekanizmasının geçerli olduğu (Deney 1); sayı değerinin aynı olması koşulunda temsillerin eş zamanlı ve paralel aktivasyonundan kaynaklı ikinci temsil/hedef üzerinde yukarıdan aşağı seçim yanlılığının oluşmadığı (Deney 2) görülmüştür. Deney 3'te büyüklük bilgisine erişimi temsil eden SNARC etkisi, yalnızca rakamla temsilde, çocuklarda ise çeldirici yokken tüm temsil düzeylerinde görülmüştür. Analojik temsilde sol ve sağ inferior parietal lob, sağ inferior frontal gyrus (Perisylvian areas) (Broca alanı), sol ve sağ precuneus; yetişkinde analojik temsilde sağ inferior frontal gyrus alanları aktiftir. Rakamla temsilde sol parahippocampal gyrus; çocuklarda rakamla temsilde sol superior temporal gyrus bölgesinde aktivasyon bulunmuştur. Sonuçta, zihinsel sayı işlemede paralel bilgi işlemenin etkili olduğu ve yönetici dikkatte sağ medial frontal gyrus, sol anterior cingulate, sol precuneus, sol putamen (basal ganglia) bölgelerindeki aktivasyonun literatürle uyumlu olduğu gözlenmiştir. Buna ek olarak, 10-12 yaş grubundaki çocuklarda yönetici dikkat ağı bileşeninin gelişimi sürmektedir.