Dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu'nda yaşam kalitesinin değerlendirilmesi

Amaç: Bu çalışma ile dikkat eksikliği hiperaktivite bozukluğu (DEHB) tanısı alan çocuk ve ergenlerin yaşam kalitelerinin sağlıklı çocuk ve ergenlerden farklı olup olmadığını belirlemek, varsa bu farklılığı etkileyen etmenleri saptamak, DEHB'li çocuk ve ergenlerin sosyal beceri düzeylerinin sağlıklı çocuk ve ergenlerden farklı olup olmadığını belirlemek, sosyal beceri düzeyinin yaşam kalitesine katkısını incelemek amaçlanmıştır. Yöntem: Çalışmanın araştırma grubunu 01.10.2015- 18.12.2015 tarihleri arasında Karadeniz Teknik Üniversitesi Tıp Fakültesi Çocuk-Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları polikliniğine ilk kez başvuran, klinik görüşme ve psikometrik incelemeler sonucunda DSM-V tanı ölçütlerine göre DEHB tanısı konulan ve çalışmaya katılmayı kabul eden 6-18 yaş arasındaki 64 çocuk ve ergen, anne-babaları ve öğretmenleri oluşturmuştur. Kontrol grubuna ise araştırma grubu ile yaş ve cinsiyete göre eşleştirilmiş 59 çocuk ve ergen alınmıştır. Tüm ebeveynlerden Dikkat Eksikliği ve Yıkıcı Davranış Bozuklukları İçin DSM IV'e Dayalı Tarama Ve Değerlendirme Ölçeği (Turgay) - ebeveyn formu, Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği - ebeyevn formu ve Sosyal Cevaplılık Ölçeğini doldurmaları istenmiştir. Çocuk ve ergenler ise Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği - çocuk formu, Çocuklar İçin Depresyon Ölçeği, Çocuklar İçin Anksiyete Bozukluklarını Tarama Ölçeğini doldurmuştur. Öğretmenler Dikkat Eksikliği ve Yıkıcı Davranış Bozuklukları İçin DSM IV'e Dayalı Tarama Ve Değerlendirme Ölçeği (Turgay) - öğretmen formunu doldurmuşlar ve araştırmacı tarafından yarı yapılandırılmış görüşme formu sosyodemografik verileri elde etmek için doldurulmuştur. Elde edilen veriler SPSS 13.0 paket programı ile değerlendirilmiştir. Bulgular: Araştırmaya dahil edilen 64 DEHB'li çocuk ve ergenin %84.4'ü erkek, %15.6'sı kız, yaş ortalamaları 105±28.6 ay idi. DEHB'li çocuk ve ergenlerin %60.9'u bileşik alt tip, %31.3.0'ü dikkatsizliğin baskın olduğu alt tip, %7.8'i ise hiperaktivite/impulsivitenin baskın olduğu alt tip tanı ölçütlerini karşılıyordu. Anne-babalarının doldurdukları Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği puanlarına göre DEHB'li çocukların yaşamlarının tüm alanlarında düşük yaşam kalitesine sahip oldukları, çocuk ve ergenlerin doldurdukları Çocuklar İçin Yaşam Kalitesi Ölçeği puanlarına göre DEHB'li çocukların yaşamlarının fiziksel sağlık kesiti dışında düşük yaşam kalitesine sahip oldukları bulundu. DEHB'li gruptaki çocuk ve ergenlerin %50'sinde sosyal becerilerinde bozulma görülürken bu oran kontrol grubunda %10.2 idi ( p<0.001). Hasta grubunda; sosyal beceri düzeyleri ile DEHB alt tipleri arasındaki dağılım karşılaştırıldığında anlamlı bir farklılık saptanmadı. Sosyal beceri düzeyi bozulmuş olan DEHB'li olguların %68.8'inde komorbid psikiyatrik bozukluğun olduğu saptandı. Sosyal beceri düzeyi bozulmuş DEHB' li çocukların yaşam kalitesi tüm alt ölçek skorlarının, sosyal beceri düzeyi bozulmamış DEHB'li çocuklardan daha düşük olduğu tespit edildi. Kontrol grubunda ise sosyal beceri düzeyi bozukluğunun sadece yaşam kalitesi okul işlevselliği alt ölçek puanında düşüklüğe sebep olduğu bulundu. Sosyal cevaplılık ölçeği puanları ile anne babanın doldurduğu yaşam kalitesi tüm alt ölçek puanları arasında negatif korelasyon olduğu tespit edildi. DEHB'li çocuk ve ergenlerde sosyal beceri prediktörü olarak okul öncesi eğitim alma süresinin yüksekliği bulunmuştur. SONUÇ: Sonuç olarak DEHB, çocuk ve ergenin gelişiminin tüm basamaklarında ciddi sosyal, akademik ve psikolojik yetersizliklere yol açmaktadır. Hastalığın çok boyutlu izlenmesinde klinik parametrelerin yanı sıra psikososyal boyutun giderek önem kazandığı, bu boyuttaki yeterlilik ve yetersizliklerin en iyi yaşam kalitesi ile açıklanabileceği bildirilmektedir. Bu bilgiler ışığında DEHB'de okul öncesi dönemde tanı, erken ebeveyn eğitimi, erken okul müdahalesi ve erken sosyal beceri eğitiminin ilerleyen yaşlarda DEHB'li bireylerde yaşam kalitesini artırıcı etkisi olduğu sonucuna ulaşılabilir.