Din görevlilerinin din hizmetlerinde karşılaştıkları sorunlara yönelik problem çözme becerilerinin incelenmesi

Bu araştırmanın amacı, din görevlilerinin din hizmetleri sırasında karşılaştıkları sorunları ve bu sorunlara yönelik geliştirdikleri problem çözme becerilerini incelemektir. Keşfedici sıralı karma yöntem olarak tasarlanan bu araştırmanın nitel bölümü fenomenoloji deseni kullanılarak yürütülmüş ve din görevlilerinin perspektifini kapsamlı bir şekilde anlamak amacıyla, maksimum çeşitlilik örnekleme tekniği uygulanmıştır. Bu kapsamda başlangıçta Erzurum ili ve ilçelerinde Diyanet İşleri Başkanlığına bağlı cami, Kur'an kursları, Aile ve Dini Rehberlik Büroları ile Gençlik Merkezlerinde vaiz, Kur'an kursu öğreticisi, imam-hatip olarak görev yapan 20 din görevlisi ile yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Nitel verilerin analizinde, MAXQDA 24 programı kullanılarak içerik analizi yapılmıştır. Analizler sonucunda din görevlilerinin din hizmetlerinde karşılaştıkları problemler ve uygulanan çözüm yollarına ilişkin tespitler kapsamında ''din hizmetlerinde karşılaşılan problem alanları, problem çözme süreci, problem çözme becerisine yönelik din görevlisinde bulunması gereken özellikler, hizmet içi eğitimler ve etkisi, istek ve öneriler'' olmak üzere beş tema elde edilmiştir. Araştırmanın nitel sonuçlarına göre, din görevlilerinin din hizmetinde hedef kitleye ulaşımda çeşitli zorluklarla karşılaştıkları belirlenmiştir. Toplumda ailevi sorunlar, çözüm bekleyen önemli bir mesele olarak öne çıkmaktadır. Ayrıca, etkili problem çözebilen din görevlisinin en önemli özelliğinin disiplinler arası bilgiye sahip olması gerektiği görülmüştür. Din görevlilerinin problem çözme sürecinde yeteneklerinin sınırlı olduğu ve bu nedenle destek almak amacıyla ilgili kurum ve kuruluşlara yönlendirmeler yaptıkları tespit edilmiştir. Bununla birlikte, din görevlilerinin aldıkları din eğitiminin yaşamlarında karşılaştıkları sorunları çözmelerine önemli ölçüde katkı sağladığı sonucuna ulaşılmıştır. Araştırmanın nicel aşamasında kullanılmak üzere nitel bulgular ve ilgili alanyazın ışığında araştırmacı tarafından, "Din Görevlilerinin Din Hizmetlerinde Karşılaştıkları Sorunlara Yönelik Problem Çözme Becerileri Ölçeği" geliştirilmiştir. Ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Açımlayıcı faktör analizi (AFA) sonuçlarına göre, ölçek 27 maddeden oluşmakta ve "Ailevi ve kişisel sorunların çözümü", "Dinî kaynaklara dayalı çözüm yaklaşımları", "Bireysel ve toplumsal sorunlara rehberlik etme", "Dini sorun çözme ve rehberlik", "Sorun çözmede dini ve ahlaki değerleri uygulama", olarak beş faktörlü yapı sergilemektedir. Bu faktör yapısı, toplam varyansın %61,259'unu açıklamaktadır. Bu bulgular, geliştirilen ölçeğin din görevlilerinin problem çözme becerilerini kapsamlı bir şekilde analiz etmek için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu desteklemektedir. Doğrulayıcı faktör analizi sonucunda, ilgili modelin teorik yapıyı açıklamada yeterli olduğu tespit edilmiştir. Ölçeğin bütününe ilişkin hesaplanan Cronbach Alfa iç tutarlık katsayısının .94 olduğu tespit edilmiştir. 27 maddeden oluşan beşli likert tipi ölçek, uygun örnekleme yöntemiyle seçilmiş olan 2023-2024 yılında Erzurum ili ve ilçelerinde cami, Kur'an kursu, Aile ve dini Rehberlik büroları ve Gençlik Merkezlerinde vaiz, Kur'an kursu öğreticisi, imam-hatip olarak görev yapan 566 din görevlisine uygulanmıştır. Verilerin analizinde uç değerler ayıklandıktan sonra parametrik ve parametrik olmayan testlerden yararlanılmıştır. Nicel araştırma bulguları, din görevlilerinin problem çözme becerilerinin mezuniyet, görev durumu ve kıdem değişkenlerine göre anlamlı bir farklılık göstermediğini ortaya koymaktadır. Cinsiyet değişkenine göre kadın din görevlilerinin bazı alt boyutlarda erkeklerden daha yüksek puan aldığı belirlenmiştir. Yaş grubu açısından 30-39 yaş aralığındaki din görevlilerinin ölçek genelinde en yüksek ortalamaya sahip olduğu görülmüştür. Görev türü değişkenine göre vaizler ve Kur'an kursu öğreticileri, "Dini sorun çözme ve rehberlik" ile "Sorun çözmede dini ve ahlaki değerleri uygulama" alt boyutlarında imam-hatiplere göre daha yüksek puan almıştır. Çalışılan kurum değişkeni değerlendirildiğinde, Diyanet Gençlik Merkezi ve Aile ve Dini Rehberlik Bürosu çalışanlarının ''Dini sorun çözme ve rehberlik'' alt boyutunda öne çıktığı, Kur'an kursunde görev yapanların ise ''Sorun çözmede dini ve ahlaki değerleri uygulama'' alt boyutunda daha yüksek puan aldığı tespit edilmiştir.