Crossing the border between religion and civilization: Trends and cases in the study of İslamic and western civilizations

Din ve medeniyet arasında nasıl bir ilişki vardır ve bu ilişkiye İslam ve Batı Medeniyeti çalışmalarında nasıl yer verilmiştir? Bu çalışma medeniyet ve din arasındaki ilişkinin çeşitli medeniyet teorilerinde ne şekilde ele alındığı ve analiz edildiğini incelemektedir. Öte yandan çalışma özel olarak medeniyet ve din arasındaki ilişkinin İslam ve Batı medeniyetlerinde yapılmış akademik çalışmalarda ne şekilde ele alındığını ortaya koymaktadır. Çalışma kapsamında İbn Haldun, Toynbee, Hodgson, Spengler, Guizot, Jaspers, Comte, Halim Paşa, El-Faruk, ve Karakoç'un eserleri yakından incelenmiştir. İslam ve Batı medeniyetlerine odaklanan bu yazarların yaklaşımlarında medeniyetin tipik özellikleri bahsinde üç ana eğilim olduğu görülmektedir: i. Tarihi-ampirik eğilim ("historic-empirical"), ii. Dini-felsefi eğilim ("religiophilosophical"), iii. Çok katmanlı eğilim ("multiplex"). Bu eğilimler benimsenen yöntem ve yaklaşımlar, temalar ve içerikler ve odak konusu bakımından birbirinden farklılıklar arz eder. İlk iki eğilimin özellikle batılı düşünürlerce yapılan çalışmalarda etkili olduğu görülmektedir. Çok katmanlı eğilim ise bu çalışmalarda nadiren karşımıza çıkmaktadır. İncelenmiş olan çalışmaların ekseriyetle geleneksel disipliner sınırlar içinde kaldıkları, bunun ötesine geçen multi-disipliner imkanlardan yeterince istifade edemedikleri görülmüştür. Sonuç olarak bu araştırmada İslam ve Batı medeniyetinden yazarların çalışmalarında niteliksel farklılıklar olmasına rağmen dinin medeniyet çalışmalarının vazgeçilmez unsuru olduğu ortaya çıkmıştır. Anahtar Kelimeler: Batı Medeniyeti; Çok Katmanlılık; Dini-felsefi Eğilim; İslam Medeniyeti; Medeniyet Çalışmaları; Tarihi-ampirik Eğilim.