Dindarlık kibri ölçeği geliştirme çalışması

Tarih boyunca kibir konusu önemli bir erdemsizlik olarak kabul edilmiş ve toplumsal hastalıkların sebebi olarak düşünülmüştür. Antik çağlardan beri bir davranış ve duygu olarak kibir kavramı ele alınmış ve çoğu toplumda yerilmiş olsa da kibirle ilgili nicel çalışmalar yok denecek kadar azdır. Kibirle ilgili ölçek geliştirme çalışmaları ise liderlik kibri ve müşteri kibri ölçekleri ile sınırlı kalmıştır. Bu nedenle bu çalışma da dindarlık kibrinin ölçülmesi amaçlanmıştır. Bu tez çalışması üç bölümden oluşmaktadır. Birinci ve ikinci bölümü nitel araştırma yöntemlerinden literatür taraması ve kavram analizine dayanmaktadır. Araştırmanın amacına uygun olarak geniş bir İslami literatür taraması yapılmış ve İslam alimlerince dinle ilgili kibir göstergesi olarak kabul edilen konular listelenmiştir. Dindarlık kibri "bir kişinin dinin fazilet olarak kabul ettiği bir konuda kendisini diğer insanlardan üstün görmesi" şeklinde tanımlanmıştır. Üçüncü bölümde, temelde nicel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak, uzman görüşleri doğrultusunda hazırlanan ve 21 kapalı uçlu maddeden oluşan yapılandırılmış bir anket formu kullanılmıştır. Üç ilahiyat fakültesinden 600 kişilik öğrenci grubu uygun örnekleme yöntemiyle seçilmiş ve bunlardan 567 öğrenci anket formunu doldurmuştur. Veri analizinde Açımlayıcı Faktör analizi, Doğrulayıcı Faktör analizi, tanımlayıcı istatistikler, Cronbach's alpha, Bileşik Tutarlılık, Ortalama Açıklanan Değer, Pearson Korelasyonu ve Wilcoxon Testi kullanılmıştır. Açımlayıcı Faktör analizi sonuçlarına göre 6 maddeden oluşan iki faktörlü bir yapı elde edilmiştir. Birinci faktör Ritüel Boyut, ikincisi ise Entelektüel Boyut olarak adlandırılmıştır. Boyutlar İslami yazınla örtüşmektedir. Bu iki boyutlu yapı, geliştirilen Dindarlık Kibri Ölçeği'nin %67'sini açıklamaktadır. Doğrulayıcı Faktör analizi sonucunda elde edilen iyilik uyum indeksleri iki boyutlu ölçek yapısını doğrulamaktadır (CMIN/df < 3; GFI, AGF; CFI, IFI and NFI> 0.9; RMSEA <0,08). Ölçeğin güvenilirliği, Cronbach's alpha, Bileşik Güvenilirlik ve test-tekrar-test tekniği ile araştırılmıştır. Yüksek Coefficient Alpha (0.7) ve Bileşik Güvenilirlik (<0,72) ölçeğin yüksek iç tutarlığa sahip olduğunu göstermektedir. Wilcoxon testi sonucuna göre ilk test ve son test ortalamaları arasında anlamlı bir farklılık bulunmamaktadır (p>0.05). Araştırmanın tüm safhalarında bilimsel yöntemin takip edilmesi, madde geliştirme sürecinde uzman görüşlerine başvurulması ve faktör analizi sonuçları, ölçeğin kapsam ve yapısal geçerliğini sağladığını göstermektedir. Açıklanan Ortalama Varyans değerleri ve Bileşik Güvenilirlik değerleri ölçeğin yakınsak ve ıraksak geçerliği sağladığını göstermektedir. Dindarlık Kibri Ölçeği, İslami literatüre dayanan ilk çalışma olma özelliği taşımaktadır. Araştırmacılar bu ölçeği, bireylerin dindarlık kibrini ölçmede farklı grup ve örneklemlerde kullanabilirler. Dindarlık kibri kavramının benzer ve farklı kavramlarla olan ilişkisi üzerine araştırmalar yapılması ölçeğin güvenilirliği ve geçerliğine katkı sunacaktır. Anahtar kelimeler: Kibir, Dindarlık kibri, Dindarlık kibri ölçeği