Dinis Bülekov'un Kilm?şäk ve Ğüm?r B?r G?nä romanlarının üslup ve anlam bilimi açısından incelenmesi

Çağdaş Başkurt edebiyatının önemli temsilcilerinden biri olan Dinis Müzerisoğlu Bülekov (1944-1995); roman, hikâye, povest (uzun hikâye), tiyatro alanında yazdığı eserlerle tanınmıştır. Bu çalışmada yazarın Kilm?şäk (Yabancı) ve Ğüm?r B?r G?nä (Ömür Tektir) romanları; yapı, tema, anlatım, üslup ve anlam bilimi açısından incelenmektedir.Bülekov'un 1994'te kitap olarak basılan Kilm?şäk romanı, Başkurt edebiyatında 1970-1980 yılları arasında sıkça ele alınan toprak sahipleri ve yabancılar arasındaki çatışmalar üzerine kurulu romanların içinde kendine özgü anlatım özellikleriyle öne çıkan bir eserdir. Kilm?şäk, Bülekov'un ilk romanıdır ve yazar bu eserde Başkurdistan'ın o dönemde yaşadığı sorunları yeni bir bakış açısıyla dile getirmiştir. Yazarın ikinci romanı olan, Ğüm?r B?r Ginä'de ?Ömür tektir.? düşüncesi temelinde; siyasi ve ekonomik problemlerden ziyade sosyal yapıya, dile ve doğaya bağlı sorunlar eleştirel bir anlatımla ele alınmıştır. ?Ömrün, kaderin ve namusun tek olduğunu hatırlatan ilâhî bir eser ve parola? olarak değerlendirilen Ğüm?r B?r G?nä romanı Başkurdistan'ın demokrasiye geçiş döneminde yaşanan olumsuzlukları dile getirirken Kilm?şäk'te de bu sürecin hemen öncesi anlatılmaktadır. Bu çalışmada, öncelikle yazarın hayatı, edebî kişiliği, eserleri ile Başkurt edebiyatındaki yeriyle ilgili bilgiler verilmiş, sonra adı geçen iki roman yapı (olay örgüsü, kişiler, zaman, mekân), tema ve anlatım bakımından ayrıntılı olarak incelenmiştir. Romanın yapı unsurları ile dil ve anlatımdaki hususlar, metnin bütünlüğü içinde kazandıkları değer ve işlevler açısından ele alınmıştır.Romanların üslup incelemesinde ise her iki eser ayrı başlıklar altında ele alınmış ve bilgisayar yardımıyla elde edilen sayısal veriler de kullanılarak Bülekov'un Kilm?şäk ve Ğüm?r B?r G?nä romanlarındaki üslup özellikleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Çalışmamızda adı geçen her iki roman anlam bilimi açısından da incelenmiştir. Bu bölümde her iki roman ?sözcük anlam bilimi? açısından değerlendirilmiştir. Zengin bir kelime kadrosuna sahip olan romanlarda yer alan aktarmalar (deyim aktarmaları, ad aktarmaları), eş anlamlı ve zıt anlamlı kelimeler, benzetmeler ayrıntılı olarak değerlendirilirken eş adlılık, alt anlamlılık/üst anlamlılık, çok anlamlılık konuları da romanlardan tespit edilen belirgin örneklerle ele alınmıştır. Başkurt Türkçesinin imkânlarıyla devrinin olaylarını, eleştirel bir bakış açısıyla okura ulaştıran Bülekov'un Kilm?şäk ve Ğüm?r B?r G?nä romanlarının tam metinlerinin Türkiye Türkçesine aktarıldığı bölüm de bu çalışmaya eklenmiştir.Anahtar Kelimeler: Dinis Bülekov, Kilm?şäk (Yabancı), Ğüm?r B?r G?nä (Ömür Tektir), üslup ve anlam bilim,