Diplomacy and business in capable hands: The American officials who shaped U.S.-Turkey economic and commercial relations in the Early Cold War period

Soğuk Savaş başlarında derinleşen Türkiye-ABD ilişkileri, Türkiye'nin 1952 yılında NATO'ya katılması ile siyasi ve askeri bir ortaklığa dönüşmüştür. Bu ortaklığın diğer bir ayağı olan ekonomik ve ticari ilişkilerde de iki ülke arasında bir entegrasyondan söz edilebilir. Türkiye'nin 1947'de ilan edilen Marshall Yardımı programına dahil olması Türkiye pazarına giren Amerikan mallarını ve hizmetlerini artırmakla kalmamıştır. Aynı zamanda Amerikan ekonomik modeli içerisinde önemli bir yere sahip olan serbest ticaret ve özelleştirme gibi kavramlar Türk karar vericiler tarafından da benimsenmeye başlanmış, bu yıllarda yabancı yatırımı teşvik eden önemli kanunlar çıkarılmıştır. Bu dönemde Türkiye'de görev yapan Amerikalı siyasi aktörlerin ve iktisat danışmanlarının bu değişimde önemli bir rol aldığı söylenmelidir. Amerikan iş dünyasının çeşitli kollarından gelen yüksek rütbeli çokuluslu şirket yöneticilerin ve akademisyenlerin Türkiye'ye, büyükelçi ve ABD hükümetini temsil eden ekonomik danışman gibi unvanlarla, atandığı görülmektedir. Bu aktörler, iş dünyası geçmişi tecrübelerinden ve siyasi unvanlarından da faydalanarak, Türk karar vericiler üzerinde önemli bir nüfuz oluşturmuş, birçok Amerikalı çokuluslu şirketin Türkiye'nin çeşitli pazarlarına ve iş alanlarına giriş yapmalarına yardımcı olmuşlardır. Bu tez çalışması, bu dönemde Türkiye-ABD arasında şekillenen ticari ve ekonomik yapıyı bu kişiler üzerinden okumayı hedeflemektedir. Bu kişilerin kişisel hatıratları ve şirket, devlet ve gazete arşivleri gibi birincil kaynaklara dayanarak oluşturulan bu çalışmanın hem erken Soğuk Savaş dönemindeki Türkiye ve ABD ilişkileri literatürüne hem de günümüzde daha da yaygınlaşan ticari diplomasi ve iş diplomasisi gibi kavramlara katkıda bulunması amaçlanmaktadır.