Diyabetik rat yara modelindelucilia sericata larvaları ve achillea sintenisii ekstraktlarının kombine kullanımında yara iyileştirici aktivitelerinin histopatolojik olarak araştırılması

Kronik yaralar, çok sayıda hastayı etkileyen gerek hastaya gerekse de sağlık sistemine ciddi finansal yük getiren ve bu yükün göz ardı edilebildiği önemli bir sağlık sorunudur. Yara iyileşmesi hücresel, biyokimyasal ve sistemik süreçte travma ile başlayan bozulmanın yeni doku oluşumu ile normal haline döndürülmesidir. Diabetes mellitus gibi metabolik hastalıklar normal yara iyileşme sürecindeki hücresel faaliyetleri olumsuz etkileyerek iyileşmeyen/zor iyileşen kronik yaraların meydana gelmesine neden olmaktadır. Kronik yaraların çoğu modern tıptaki geleneksel tedavilere ek olarak tamamlayıcı ve entegratif tedavi yaklaşımlarını gerektirir. Özellikle topikal yolla yara iyileşmesini etkileyen kimyasal, fiziksel ve biyolojik birçok ajan tanımlanmıştır. Topikal uygulanan yöntemler arasında birçok kültürdeki tıbbın ilk hali, bitkilerin (herbalizm) şifa amaçlı kullanılmasına dayanan fitoterapötik tedavi ve hayvansal doğal kaynakların şifa amaçlı kullanılmasına dayanan canlı sinek larvalarının yaralara uygulanmasını içeren maggot debridman tedavisi (MDT) veya larva debridman tedavi (LDT) olarak adlandırılan biyolojik terapi yara iyileşmesi patolojisinde kullanılırlıkları araştırılan etkili yöntemlerdir. Bu çalışmada öncelikle yara tedavisinde kullanılacak L.sericata sinek larvalarının bakımı yapılarak steril edilmiştir. Maksimum canlı birey eldesi için sterilantın konsantrasyon ve süresi standardize edilmiştir. Mevcut çalışmada streptozotosin (STZ) 60mg/kg ile diyabet yapılan Wistar albino ratlarda 15-20 mm çapında oluşturulan eksizyonel yaralarında ticari yara iyileştirici merhem Furacin ®, L. sericata sinek steril larvalarından elde edilen salgı, fitoterapötik Achillea türlerinden endemik Achillea sintenisii bitki ekstresinden hazırlanan merhem ve L. sericata sinek steril larva (maggot) salgısı ile Achillea sintenisii bitki ekstresinden hazırlanan merhemin kombine kullanılmasıyla yara iyileşmesi üzerine olan etki ve hızlarının histopatolojik olarak incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla 24 adet Wistar ırkı erkek rat rastgele altışarlı dört gruba ayrılmıştır. Çalışma grupları DF, DM, DA, DM+DA olarak gruplandırılmıştır. Gruplara genel anastezi altında tıraş ve sterilizasyonu akabinde grup içi ayrı ratlarda sırtın kranial,median ve kaudal bölgesinde tüm katları içerek şekilde eksizyonel yara oluşturulmuş ve bu yaralara günlük aynı saatte tedavi topikal olarak uygulanmıştır. 12. gün sonunda sakrifiye edilen ratlardan alınan örnekler laboratuvara histopatolojik değerlendirme için gönderilmiştir. Sunulan çalışma sonunda diyabete bağlı yaraların iyileşmesinde hayvansal tedavi olarak L.sericata larva salgılarının bitkisel tedavi olarak uygulanan A.sintenisii bitki ekstraktından hazırlanan pomad ve ticari yara iyileştirici krem Furacin® 'e göre daha etkili olduğu saptanmıştır. Makroskobik olarak 0., 4., 8. ve 12. gün yara takibinde en hızlı ve en etkin yara iyileşme aktivitesi hayvansal ve bitkisel biyoterapötik ajanların kombine uygulandığı Grup Diyabetik Maggot + Diyabetik Achillea sintenisii (DM+DA) 'de tespit edilmiştir. En yüksek histopatolojik skorlar Grup Diyabetik Maggot + Diyabetik Achillea sintenisii (DM+DA) 'de 12. günde kaydedilmiştir (p<0,05). Larva (maggot) salgı ve endemik bitki Achillea sintenisii'nin yara iyileştirici etken maddelerinin tanımlanmasıyla farklı formülasyonlar geliştirilerek veteriner ve tıp hekimliğinde kullanılabilecek düşük maliyetli, kullanımı kolay, hızlı ve etkili ticari doğal ürünler üretilerek kronik yara bakımı için sunulabilir.