Diyaliz tedavisi alan hastalarda semptom kümelerinin belirlenmesi

Diyaliz tedavisi alan hastalarda semptomlar ve semptom kümelerinin belirlenmesi amacıyla yapılan tanımlayıcı ve kesitsel tipteki bu araştırma Başkent Üniversitesi Ankara ve İstanbul Hastanesi diyaliz ünitelerinde gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın örneklemini en az 6 ay önce kronik böbrek yetmezliği tanısı almış ve diyaliz tedavi programına devam eden 300 hasta oluşturmuştur.Verilerin toplanmasında literatürden yararlanılarak hazırlanan soru formu ve Diyaliz Semptom İndeksi kullanılmıştır. Veriler araştırmacı tarafından yüz yüze görüşme yoluyla elde edilmiştir. Araştırmadan elde edilen verilerin analizinde SPSS (Statistical PackageForSocialScience) 15.0 Paket programı kullanılarak, sayı, yüzde, ortalama, standart sapma, tekrarlı ölçümlerde tek yönlü varyans analizi, Mann-Whitney U testi ve küme analizi kullanılmıştır.Araştırmaya katılan hastaların yaş ortalaması 49±15.7 olduğu, hastaların diyalize girme süre ortalaması 96.6±76,3 ay olduğu ve yarıya yakınının (%41.7) eşlik eden başka bir hastalığının olduğu saptanmıştır.Çalışmaya katılan hastalarda en sık görülen semptomların yorgun hissetme veya enerjide azalma (%56), kemik veya eklem ağrısı (%48,7), iştahta azalma (%47),baş ağrısı (%43) ve ayaklarda uyuşma-karıncalanma (%42,3 )olduğu ve bu semptomların bireyleri çok fazla etkilediğini belirttikleri görülmüştür.Küme analizi sonucunda üç ana küme belirlenmiştir. Birinci ana kümeye ait dört alt küme; cinsel ilişkiye ilgide azalma, cinsel doyum almada zorlanma, bacakları hareketsiz tutmada zorlanma, ayaklarda uyuşukluk, bacaklarda şişlik, deride kuruluk, kaşıntı, uykuyu sürdürmede zorlanma, uykuya dalmada zorlanma, kaygılı hissetme, rahatsız hissetme, öksürme, ağız kuruluğu, bulantı, kusma, ishal, göğüs ağrısı, endişelenme, üzgün hissetme, nefes darlığı, baş dönmesi, kabızlık, kas krampları, sinirli hissetme ve iştahta azalma semptomlarını içermektedir. İkinci ana küme; baş ağrısı, kas ağrısı ve konsantre olmada zorluk semptomlarını, üçüncü ana küme ise; kemik veya eklem ağrısı ve yorgun hissetme veya enerjide azalma semptomlarını içermektedir.Çalışmadan elde edilen sonuçlar doğrultusunda; semptomların birbiri arasındaki ilişkinin bakımın planlanmasında dikkate alınması, semptomların ve kümelerin zaman içerisindeki değişimlerinin belirlenmesi için uzun dönemde çalışmalar planlanması, klinik değişkenlerin semptom kümelerini etkileme durumlarına ilişkin çalışmaların yapılması önerilebilir.Anahtar kelimeler: Diyaliz, Semptom, Semptom Kümesi, Semptom Değerlendirmesi.