Diyarbakır şehrinin kültürel coğrafyası (Maddi kültür ögelerine göre)

Diyarbakır, Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Dicle Bölümünde yer almaktadır. Diyarbakır şehri Karacadağ'dan çıkan bazaltlarla kaplı platonun kenarı ile Dicle Nehrinin yanında kurulmuştur. İlin batısında Adıyaman, Şanlıurfa, Malatya; doğusunda Muş ve Batman, güneyinde Mardin; kuzeyinde Elâzığ ve Bingöl ili ile çevrilidir. İlin kuzey kesiminde Güneydoğu Toroslar, güneyinde Mardin-Midyat eşiği, batısında Karacadağ yer almaktadır. Diyarbakır Anadolu ile Mezopotamya arasında geçiş özelliğine sahip olduğu için birçok uygarlığa ev sahipliği yaparak önemli bir ticaret merkezi olmuştur. Bugün Diyarbakır şehri, geleneksel evlerin olduğu yer ve yeni Diyarbakır olmak üzere iki kesimden oluşmaktadır. Şehrin ilk yerleşim yeri daha çok surlarla çevrili alandan oluşurken, yeni şehir ise Cumhuriyet döneminde surların dışında şehrin kuzeyinde gelişme göstermiştir. Türkiye Cumhuriyeti döneminde demiryolu ve karayollarının yapılması ile şehir hızlı bir şekilde gelişmeye başlamıştır. Bu çalışma Diyarbakır Şehri'nin kuruluş yerinin fiziki coğrafya şartları ve bu şartları kendi lehine çevirebilmek için, Diyarbakır'da yaşayan insanların geçmişten günümüze kadar getirmiş olduğu kültürel birikimin ve kültürel peyzajın ortaya konulmasını amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemleri kapsamında gerçekleştirilecek olan bu çalışmada Etnografik araştırma yöntemlerinden faydalanılmıştır. Veri toplama araçlarından olan yerinde gözlem metodu ile sözlü ve yaşayan kültürden faydalanabilmek amacıyla yapılandırılmamış görüşme formları kullanılmıştır. Saha araştırmaları tamamlandıktan sonra gözlem ve görüşmeden elde edilen veriler içerik analizi ile yazılı kaynaklardan elde edilen veriler doküman analizi verileri ile değerlendirilip yorumlanmıştır. Diyarbakır Şehri'nin, kendine özgü olan geleneksel evleri Türk evi ve Mezopotamya kültürünün harmanlanması ile oluşturulduğu ve kendi içerisinde özgün bir değere sahip olduğu ortaya çıkmaktadır. Genel olarak İslam dini ve Türk kültürünün izlerinin görüldüğü bu geleneksel meskenlerde, sıcak iklimin olumsuz şartlarına karşı alınan tedbirler ve bölgenin fiziki yapısı ile uyum içinde olan mimari yapılarda fiziki ve beşerî coğrafya şartlarının etkili olduğu görülmektedir. Giyim kuşam kültürü ve Gastronomi Kültürü de doğa şartlarının etkisi ve insanlarının kültür birikimiyle şekillendiği görülmektedir.