Diyetisyen desteği alan kilolu genç yetişkinlerin diyetlerine uyumlarının planlı davranış teorisi çerçevesinde incelenmesi

Bu çalışma diyetisyen desteği alan kilolu genç yetişkinlerin diyetlerine uyumlarının planlı davranış teorisi çerçevesinde incelenmesi amacıyla 30 kişiyle yürütülmüştür. Çalışmaya Ankara'da yaşayan, BKİ'si 25-34,99 kg/m2 olan, hayatının bir döneminde diyetisyen desteği almış bireyler dahil edilmiştir. Katılımcılarla yüz yüze yarı yapılandırılmış sorular içeren görüşmeler yapılmış, katılımcılara tanımlayıcı anket formu, antropometrik ölçüm formu, planlı davranış teorisi ölçeği sağlıklı beslenme ve kilo verme alt boyutları uygulanmıştır. Çalışmanın nicel bölümü tanımlayıcı istatistiksel yöntemler ve OLS REGRESYON testiyle, nitel bölümü temalar ve alt kodlar belirlenerek analiz edilmiştir. Sağlıklı beslenmeye yönelik pozitif tutum ile niyet arasında anlamlı pozitif ilişki bulunmuştur (p=0,048). Subjektif normlar ile niyet arasında anlamlı bir ilişki saptanmamıştır (p=0,83). Algılanan davranışsal kontrol ile niyet arasında pozitif ancak anlamlı olmayan bir ilişki gözlenmiştir (p=0,62). Tutum, öznel norm ve kontrol algısının birlikte niyeti açıklama gücü sınırlı bulunmuştur. Pozitif tutum ile kilo verme niyeti arasında pozitif ancak istatistiksel olarak anlamsız bir ilişki bulunmuştur (p=0,413). Subjektif normlar ile niyet arasında pozitif ancak anlamsız bir ilişki gözlenmiştir (p=0,901). Algılanan davranışsal kontrol ile niyet arasında anlamlı pozitif bir ilişki görülmüştür (p=0.020). Tutum, subjektif norm ve kontrol algısının birlikte niyeti açıklama gücü sınırlı bulunmuştur. Sağlıksal ve estetiksel kaygılarla ortaya çıkan tutumlar, sosyal çevrenin etkileriyle biçimlenen subjektif normlar ve uzman desteğiyle güçlenen algılanan davranışsal kontrol, niyetin oluşmasını ve davranışın sürdürülebilir olmasını sağlamıştır. Subjektif normlar davranışa yönelik tutum ve algılanan davranışsal kontrol seviyelerini etkilemiştir. Sosyal desteğin algılanan davranışsal kontrolü arttırdığı, zorlayıcı sosyal ortamların algılanan davranışsal kontrolün etkisini azalttığı görülmüştür. Çalışmaya katılan bireylerin yüksek özyeterlilik algısına sahip olması, artan bilgi düzeyleri, içsel motivasyonların hedefleri şekillendirmesi, bireylerin davranışsal niyetlerini arttırmıştır. Diyetisyenlerin yaklaşımları, danışanların diyetisyenlerinden beklentileri, diyetisyenin deneyimi ve cinsiyeti gibi dışsal unsurların katılımcıların diyet davranışını sürdürmelerine etki eden önemli unsurlar oldukları görülmüştür. Davranışa yönelik tutumun pozitif, subjektif normların motive edici ve algılanan davranışsal kontrolün güçlü olması davranışsal niyeti arttırmakta dolayısıyla da davranışın gerçekleşme ihtimali artmaktadır. Anahtar Kelimeler: Agılanan davranışsal kontrol, davranış, davranışa yönelik tutum, diyetisyen, planlı davranış teorisi, subjektif norm