Dizilişi açısından Nesâî'nin Sünen'inde ihtilaflı rivayetler ve Müslim'in Sahîh'i ile karşılaştırılması

Hadis ilimlerinin en önemli dallarından biri olan ilel ilminin hadislerin sahîhini zayıfından ayırma konusunda kritik bir rol oynadığı bilinmektedir. Zira hadislerde bulunup ilk bakışta farkedilemeyen ince kusurları tespit etme işlemi az sayıda alim tarafından gerçekleştirilebilmiştir. Hadis ilminde münekkit kimliğinin yanı sıra ilel ilmiyle de ön plan çıkan Nesâî, hadislerin illetini tespit edebilen sınırlı sayıdaki alimler arasında yer almaktadır. Onun Sünen adlı eserinde bulunan "اختلاف على..." şeklindeki bab başlıkları, ilel bilgisini ortaya koyduğu yerlerden biridir. Nesâî, söz konusu başlıklarda hadisin tariklerini toplayarak hadisler arasında bulunan farklılıklara yer vermiş, ilk bakışta farkedilemeyen hataları ortaya çıkarmaya çalışmıştır. Böylece hadislerdeki illet tespit yöntemini pratik olarak göstermiş ve bunları genel bir tertip çerçevesinde sunmuştur. Bu çalışmada Nesâî'nin söz konusu bab başlıklarında naklettiği hadisleri sıralama usûlü üzerinde yoğun bir şekilde durulmuştur. Bu tertibin anlaşılabilmesi için rivayetleri nakletme konusunda Nesâî ile benzer bir metoda sahip olan Müslim'in Sahîh'i ile mukayese edilmiştir. Araştırma neticesinde hadislerde yer alan ihtilafı merkeze alan bab başlıklarının çoğunluğunda rivayetlerdeki illetlerin tespitinin pratik boyutunun ortaya konduğu sonucuna ulaşılmıştır. Ayrıca söz konusu bab başlıklarında hadislerin tekdüze bir tertiple nakledilmediği, bablarda önce sahih hadislerin sonra illetli hadislerin zikredildiği veya bunun tam tersinin gerçekleştiği görülmektedir. Örnekleme yoluyla ele aldığımız bab başlıklarında, çok az bir farkla Nesâî'nin daha çok önce sahih hadisleri daha sonra illletli hadisleri zikrettiği tespit edilmiştir. Başka bir deyişle incelediğimiz kısımda önce illetlileri sonrasında ise sahih hadisleri naklettiği örneklerin de ilkine yakın bir oranda zikredildiği görülmektedir.