Doğa temelli etkinliklerin okul öncesi eğitime devam eden çocukların duygu düzenleme becerileri ile sosyal duygusal okul olgunluklarına etkisi

Bu çalışmanın amacı, doğa temelli etkinliklerin 60-72 ay aralığındaki çocukların duygu düzenleme becerileri ile sosyal-duygusal okul olgunluklarına olan etkisini incelemek ve uygulamaya ilişkin öğretmen ile ebeveyn görüşlerini belirlemektir. Araştırma karma araştırma yöntemi ve yakınsayan paralel desene göre gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın nicel boyutunda öntest-sontest kontrol gruplu yarı deneysel model, nitel boyutunda ise durum çalışması deseni kullanılmıştır. Çalışma grubu, Isparta il merkezindeki iki bağımsız anaokulunda okul öncesi eğitim almakta olan 25'i deney ve 23'ü kontrol grubunda yer alan toplam 48 çocuktan oluşmaktadır. Nitel veri kaynağı olarak deney grubundaki çocukların öğretmeni ve bu çocukların ebeveynler (n=25) veli araştırmaya dahil edilmiştir. Araştırmanın uygulama sürecinde, deney grubuna araştırmacı tarafından geliştirilen 16 oturumluk doğa temelli etkinlikler uygulanmıştır. Uygulamalar 8 hafta boyunca, haftada 2 gün olacak şekilde gerçekleştirilmiş, her oturum yaklaşık 60–90 dakika sürmüştür. Etkinlikler okulun yakın çevresinde bulunan doğal alanlarda gerçekleştirilmiş, oturumların tümü açılış çemberi, doğa yürüyüşü, grup etkinliği ve kapanış çemberi bölümlerinden oluşmuştur. Kontrol grubundaki çocuklara ise herhangi bir müdahale yapılmamış ve Okul Öncesi Eğitim Programı (2024) uygulanmaya devam edilmiştir. Araştırmanın nicel verileri, "Okul Öncesi Duygu Düzenleme Becerileri Ölçeği" ve "Marmara İlköğretime Hazır Oluş Ölçeği Sosyo-Duygusal Gelişim Alt Ölçeği" ile toplanmıştır. Nitel veriler ise deney grubundaki öğretmen ve ebeveynlerle yapılan yarı yapılandırılmış görüşmeler aracılığıyla elde edilmiştir. Nicel veriler SPSS 30.0 paket programı ile analiz edilmiş, öncelikle verilerin normal dağılıma uygunluğu test edilmiştir. Normallik sağlandıktan sonra, gruplar arası farkları belirlemek amacıyla ilişkisiz (bağımsız) örneklemler için t testi, grup içi değişimi incelemek amacıyla ise ilişkili (bağımlı) örneklemler için t testi kullanılmıştır. Nitel veriler içerik analizi yöntemiyle analiz edilmiş, elde edilen verilerden temalar oluşturulmuş ve bulgular doğrudan alıntılarla desteklenmiştir. Araştırmanın nicel bulguları, deney grubundaki çocukların sontestte aldıkları duygu düzenleme ve sosyal-duygusal okul olgunluğu puanlarının, kontrol grubundaki çocuklara göre anlamlı düzeyde daha yüksek olduğunu göstermektedir. Deney grubunda öntest-sontest karşılaştırmaları da her iki değişkende istatistiksel olarak anlamlı düzeyde artış olduğunu ortaya koymuştur. Kontrol grubunda sınırlı düzeyde artışlar gözlense de bu artışlar deney grubuna kıyasla düşük düzeyde kalmıştır. Deney ve kontrol gruplarının sontest puanları arasında da deney grubu lehine anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Araştırmanın nitel bulgularına göre, öğretmen ve ebeveynler doğa temelli etkinliklerin çocukların duygularını tanıma ve ifade etme, empati kurma, dikkat süresini artırma, iletişim becerilerini geliştirme ve doğaya karşı olumlu tutum kazanma gibi çok yönlü gelişimlerine katkı sağladığını ifade etmişlerdir. Ayrıca öğretmen ve veliler çocukların daha sakin, paylaşımcı, problem çözmeye istekli ve sosyal olarak daha uyumlu hale geldiklerini belirtmiştir. Sonuç olarak, doğa temelli etkinliklerin okul öncesi dönem çocuklarının duygu düzenleme becerileri ve sosyal-duygusal okul olgunluklarını geliştirmede etkili olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bulgular alan yazınla ilişkilendirilerek tartışılmış; okul öncesi eğitim programlarında doğa temelli etkinliklere yer verilmesi, öğretmenlere yönelik hizmet içi eğitimler düzenlenmesi ve ebeveynlerin bu konuda bilinçlendirilmesi önerilmiştir.