Doğal afetlerden sonra çocuklarda görülen uyku yoksunluğu, sosyal medya bağımlılığı ve ilişkili faktörler

Doğal afetler öngörülemeyen, büyük can ve mal kayıplarına yol açan doğa olaylarıdır. Dünya genelinde ve Türkiye'de her yıl farklı doğal afetler yaşanmakta ve bu afetlerin sonuçları toplumları etkilemektedir. Çocuklar afetlere maruz kalan ve afetlerden etkilenen en hassas ve savunmasız bireylerdir. Her yıl milyonlarca çocuk doğal afetlere doğrudan veya dolaylı olarak maruz kalmakta ve çeşitli şekillerde etkilenmektedir. Bu çalışma, doğal afetlere doğrudan veya dolaylı olarak maruz kalan çocukların uyku yoksunluğu ve sosyal medya bağımlılığını incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaç doğrultusunda çocukların yaşları, günlük uyku süreleri, uyku öncesi aktiviteleri gibi çeşitli sosyodemografik özellikleri, afetlerle ilgili bilgi edinme, okulda düzenlenen afet eğitimleri ve tatbikatlarına katılımı, acil durum ve afet çantası hazırlama bilgileri belirlenerek, bu unsurların çocukların uyku yoksunluğu ve sosyal medya bağımlılığı ile ilişkisi incelenmiştir. Araştırma,11.09.2023-11.12.2023 tarihleri arasında, Balıkesir ili Karesi ilçesindeki iki devlet okulunda öğrenim gören 369 öğrenci ile gerçekleştirildi. Veriler "Anket Formu", "Çocuklar ve Ergenler İçin Uyku Yoksunluğu Ölçeği ve "Ergenler İçin Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği" kullanılarak, sınıf rehber öğretmenleri eşliğinde, yüz yüze görüşme yöntemiyle toplandı. Veriler sayı, yüzde, ortalama, t testi, ANOVA, pearson korelasyon katsayısı ve lineer regresyon analizi ile değerlendirildi. Katılımcı öğrencilerin yaş ortalaması 14.16±1.99 olup, Çocuklar ve Ergenler İçin Uyku Yoksunluğu ortalama puanı 32.81±10.67, Ergenler İçin Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği ortalama puanı 18.28±7.87 olarak bulundu. Lineer regresyon analizi sonucunda Çocuk ve Ergenler İçin Uyku Yoksunluğu puanı, yaş arttıkça (β:1.432; %95 GA 0.871, 1.993), yatma saati geç olan (β:1.810; %95 GA 0.522, 3.097), uykuya geçme süresi uzun olan (β:3.371; %95 GA 1.457, 5.284), kendine ait kişisel sosyal medya hesabı bulunan (β: 2.264; %95 GA 0.750, 3.777), doğal afetlerle ilgili bilgi edinmek için sosyal medyayı kullananlarda (β: 2.301; %95 GA 0.182, 4.420) anlamlı olarak arttı (Adjusted R2 =0.349, F= 20.593, p<0.001). Ergenler İçin Sosyal Medya Bağımlılığı puanı ise yatma saati geç olan (β: 1.440; %95 GA 0.477, 2.402), uykuya geçme süresi uzun olan (β: 2.389; %95 GA 1.044, 3.734), uyku öncesi sosyal medyayı kullanan (β:1.810; %95 GA 0.942, 2.679) ve kişisel sosyal medya hesabı olan çocuklarda (β: 1.908; %95 GA 0.724, 3.092), anlamlı olarak arttı (Adjusted R2 = 0.165; F= 9.946; p< 0.001). Çalışmaya katılan öğrencilerin uyku yoksunluğu ve sosyal medya bağımlılığı arasında da pozitif ve anlamlı bir ilişki olduğu tespit edildi. Doğal afetlerin çocukların uyku sağlığı ve sosyal medya kullanım alışkanlıkları üzerine etkilerini anlamak için afet planlamalarında gelişim dönemlerinin göz önünde bulundurulması önerilmektedir. Anahtar kelimeler: Çocuk sağlığı, doğal afetler, uyku yoksunluğu, sosyal medya