Doğal alanlara mekansal müdahalelerde yerel halkla yaşanan ihtilafların çevre etiği perspektifinden yorumlanması: Kaz Dağları örneği

Türkiye'de doğal alanlara yapılan ve yapılması planlanan çeşitli termik santral, HES ya da madencilik projeleri yerel halkın itirazlarına ve bunun sonucunda yerel halk ile bu projeleri destekleyen planlama erkini temsil eden profesyonel ya da yatırımcılar arasındaki ihtilaflara şahit olmaktayız. Çevre etiği literatürü, planlama disiplinin öznesi olduğu mekânsal müdahalelerin insanmerkezli bir tutum gösterdiğine vurgu yapmaktadır. Bu tez kapsamında, çevrecilerin davranışlarını biçimlendiren çevreye atfettikleri değerin ne olduğu ve doğal çevreleriyle kurdukları pratik ilişkinin nasıl gerçekleştiği araştırılmış bunun üzerinden projeleri destekleyenler ile yaşanan ihtilafın çevre etiği bağlamında yorumlanması hedeflenmiştir. Bu amaçla, 2016 yılı Şubat ayında Kaz Dağları'nda yöredeki termik santral, HES ve madencilik projelerine muhalefet eden 16 çevreci ile derinlemesine mülakatlar yapılmıştır. Mülakatlar neticesinde, yöredeki çevrecilerin söylemleri ve davranışları değerlendirilerek gündelik pratikleri, çevreye karşı tutumları ve çevreye atfettikleri değerler üzerinden yorumlanmıştır. Yerelden kaynaklanan itirazlar ile projeleri destekleyenler arasındaki ihtilafın, değer teorisi bağlamında içkin-araçsal değer ikiliğine denk düşüp düşmediği sorgulanmıştır. Ancak, bu tür bir kategorik ayrımı ifade etmenin mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır. Bununla birlikte, çevre literatürü kapsamında insanmerkezli ve çevremerkezli yaklaşım ikiliği takip edilmekle birlikte bu ikisi arasındaki sınırı net bir şekilde çizmek her zaman mümkün olmamaktadır. Her iki yaklaşımın pratiği zaman zaman benzeşmekte, ancak felsefi argümanları farklılaşmaktadır. Kaz Dağları ve yöresinde yapılan arazi çalışması bu durum ile paralellik göstermektedir. Yöredeki çevrecilerin davranışları dar bir insanmerkezli yaklaşımı reddeder nitelikte ancak gündelik pratiklerinin doğa ile kurduğu araçsal ilişkiyi de reddetmeyerek insanmerkezli bir tutum sergilemektedir. Bu çalışmanın en önemli çıktıları, yöredeki çevrecilerin, kimlik ve kökenlerine göre farklılaşan tutumlarıdır. Yöredeki çevreciler arasında, sonradan yöreye yerleşenler ile doğma büyüme yerli olanlar arasında yaklaşım farkı dikkat çekicidir. Bu iki grubun çevremerkezlilik-insanmerkezlilik ikiliğinin esnekliği içinde aldıkları pozisyonlar farklılaşmaktadır.