Doğrudan-yansıtıcı yaklaşım açısından desenlenen iki tamamlayıcı dersin bilimin doğasına ilişkin anlayışlara etkisi

ÖZET DOĞRUDAN-YANSITICI YAKLAŞIM AÇISINDAN DESENLENEN İKİ TAMAMLAYICI DERSİN BİLİMİN DOĞASINA İLİŞKİN ANLAYIŞLARA ETKİSİ GÜL, Emine Münevver Yüksek Lisans, İnönü Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü Fen Eğitimi Bilim Dalı Tez Danışmanı: Yrd. Doç. Dr. Ayşe BİRHANLI Bu çalışmada temel amaç; iki farklı tamamlayıcı ders (Fen Bilgisi Laboratuar Uygulamaları ve Bilimsel Araştırma Yöntemleri) içeriklerine paralel bir şekilde hazırlanan ve doğrudan yansıtıcı yöntem odaklı yapılan öğretim uygulamalarının, öğretmen adaylarının bilimin doğasına yönelik anlayışlarına etkisini incelemektir. Bu araştırmada amaca en uygun olarak nasıl ve niçin sorularını temel alan durum çalışması (case study) deseni kullanılmıştır. Araştırmanın çalışma grubunu İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Fen ve Teknoloji Öğretmenliği Bölümü 3. sınıf öğrencilerinden 25 öğrenci oluşturmaktadır. Öğrencilerin iki farklı tamamlayıcı dersi (Fen Bilgisi Laboratuar Uygulamaları ve Bilimsel Araştırma Yöntemleri) aynı dönem içerisinde alıyor olmaları çalışma grubu olarak belirlenmelerinde etkili olmuştur. Çalışmada bu iki ders içeriği baz alınarak bilimin doğasının yedi boyutuna (Değişebilirlik, Gözlem - Çıkarım Farkı, Hipotez – Teori – Kanun Arasındaki İlişki, Kanıt ve Gözleme Dayalılık, Öznellik, Bilimde Yaratıcılık ve Hayal Gücü, Tek Yöntem Yanılgısı) ilişkin 14 doğrudan – yansıtıcı öğretim etkinliği hazırlanmış ve bu etkinlikler yedi hafta boyunca adaylara uygulanmıştır. Veri toplanması sürecinde geçerlik ve güvenirliğin sağlanabilmesi için Veri Çeşitlemesi (Data Triangulation) yöntemine gidilmiş ve bu amaçla çoklu veri toplama araçları kullanılmıştır. Araştırmada kullanılan veri toplama araçları; VNOS B (Bilimin Doğasına İlişkin Anlayışlar B Formu), Yarı Yapılandırılmış Görüşme, Gözlem Formu, Yansıtma Formları ve Araştırmacı Günlüğü Notlarıdır. Bilimin Doğası Anketi ve Görüşme, öğretim uygulamaları öncesinde ve sonrasında olmak üzere iki kere yapılmıştır. Öğrenci düşünceleri 'uzman', 'acemi', 'karışık' ve 'değerlendirilemiyor' olmak üzere dört kategori baz alınarak ölçülmüş ve uygulamalar arasındaki farka göre öğrencilerin bilimin doğası anlayışlarındaki gelişme yorumlanmıştır. Öğretim etkinlikleri esnasında ve sonrasında uygulanan ve tutulan yansıtma yazıları, gözlem formu verileri ve araştırmacı günlüğü notları ile de bilimin doğası etkinlikleri değerlendirilmiştir. Boyutlar açısından 'uzman' düşüncede sırasıyla; Bilimde tek yöntem yanılgısı +2, Teori ve kanun arasında hiyerarşinin varlığına ilişkin yanılgı +11, Gözlem ve çıkarım farkı +3, Yanlılık +2, Bilimde Yaratıcılık ve hayal gücü +5, Değişebilirlik +19 oranlarında bir artış gözlenirken, Kanıt ve gözleme dayalılık boyutuyla ilgili olarak herhangi bir değişim gözlenmemiştir. Sonuç olarak ders içeriğine paralel hazırlanan ve doğrudan – yansıtıcı yöntem odaklı uygulanan bilimin doğası etkinliklerinin, öğretmen adaylarının bilimin doğası anlayışlarını geliştirmede etkili olduğu belirlenmiştir.