Doğu Akdeniz Bölgesinde biberiye (Rosmarinus officinalis L.) bitkisinin model tabanlı potansiyel dağılım ve verimlilik haritalaması

Bu çalışma, Akdeniz florasının karakteristik türlerinden biri olan biberiye (Rosmarinus officinalis L. syn Salvia rosmarinus Spenn.) bitkisinin, Türkiye'nin Doğu Akdeniz Bölgesi'ndeki potansiyel yayılış alanlarını ve verimlilik düzeylerini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Artan talep ve kontrolsüz hasat nedeniyle doğal popülasyonları tehdit altına giren biberiye türünün, sürdürülebilir kullanımına katkı sağlamak bu çalışmanın temel hedeflerinden biridir. Çalışma kapsamında, Mersin ve Adana illerinde 91 örnek alanda arazi çalışmaları yürütülmüş, biberiyeye ait kuru yaprak verimi, uçucu yağ oran ve miktarı ile 1.8-sineol oran ve miktarı verimlilik ölçütleri olarak değerlendirilmiştir. Elde edilen çevresel veriler ışığında MaxEnt ve Random Forest (RF) modelleme teknikleri kullanılarak, türün potansiyel dağılım ve verimlilik haritaları oluşturulmuştur. MaxEnt modellemesi ile biberiyenin yayılışını etkileyen başlıca iklimsel ve topografik değişkenler belirlenmiş, RF modeliyle ise verimliliğe etki eden faktörler ayrıntılı olarak analiz edilmiştir. Modelleme sonuçları, özellikle bio1 (yıllık ortalama sıcaklık), bio11 (en soğuk dönemin sıcaklığı), bio13 (en nemli ayın yağışı) gibi biyoklimatik değişkenlerin dağılım ve verimlilik üzerinde önemli rol oynadığını göstermiştir. Ayrıca, gölgelenme, radyasyon indeksi, denizden uzaklık gibi topografik değişkenlerin de verimlilik ölçütleri üzerinde anlamlı etkileri olduğu ortaya koyulmuştur. Sonuç olarak, bu tez çalışması biberiyenin ekolojik isteklerini, yayılış potansiyelini ve verimlilik düzeylerini modelleyerek hem türün sürdürülebilir kullanımı hem de gelecekteki iklim senaryoları çerçevesinde yapılacak planlamalar için önemli bir kaynak sunmaktadır.