Doğu Anadolu Bölgesi asma arazi gen bankasında bulunan yerel çeşitlerin külleme (Erysiphe necator) ve mildiyö (Plasmopora viticola) hastalıklarına tolerans derecelerinin belirlenmesi

Bu çalışma, Doğu Anadolu Bölgesi'ndeki asma genetik kaynakları arasından seçilen 203 yerel çeşit ile 2 toleranslı (Regent, Kishmish Vatkana) ve 2 hassas (Karaerik, Italia) kontrol çeşidinin, bağ küllemesi (Erysiphe necator) ve mildiyö (Plasmopara viticola) patojenlerine karşı toleranslılık düzeylerinin belirlenmesini ve farklı tolerans seviyelerine sahip genotiplerde direnç genlerinin analizini amaçlamaktadır. 2023 yılında, Erzincan Asma Arazi Gen Bankası'nda doğal enfeksiyon koşullarında yürütülen ön değerlendirmelerde, sporülasyon yoğunluğu ve nekroz oluşumuna dayalı görsel bir skala aracılığıyla hastalık şiddeti skoru hesaplanmış, veriler Towsend-Heuberger formülüyle analiz edilmiştir. Bu değerlendirmeler sonucunda, doğal enfeksiyona karşı yüksek veya orta düzeyde tolerans gösterdiği belirlenen 60 genotip ön plana çıkmıştır. 2024 yılında, bu genotipler üzerinde yürütülen suni inokülasyon çalışmaları; arazi, sera ve laboratuvar koşullarında gerçekleştirilmiş ve benzer kriterlere göre hastalık şiddeti ve duyarlılık düzeyleri yeniden değerlendirilmiştir. Elde edilen bulgulara göre; arazi koşullarında 11, sera ortamında 18 ve laboratuvar koşullarında 11 genotip yüksek düzeyde tolerans göstermiştir. Ayrıca doğal enfeksiyon çalışmasında seçilen 60 genotip ile birlikte kontrol çeşitlerinden elde edilen yaprak örneklerinden DNA izolasyonu yapılmış; külleme ve mildiyö hastalıklarına karşı dirençle ilişkili 7 farklı moleküler markör kullanılarak PCR çoğaltımları gerçekleştirilmiştir. Markör analizleri sonucunda, külleme direnç geni Ren1 lokusuna ait UDV-020 ve VMC9h4-2 markörleri sırasıyla 16 ve 20 genotipte; Ren3 lokusuna ait UDV-015 markörü ise 19 genotipte pozitif bant vermiştir. Mildiyö direnç geni Rpv3 lokusu için kullanılan VMC7F2 ve VMCNG2F12 markörleri sırasıyla 17 ve 7 genotipte, Rpv4 lokusuna ait VMCNg2e1 ve VMC7h3 markörleri ise sırasıyla 25 ve 19 genotipte bant varlığı göstermiştir. Elde edilen bulgular, Doğu Anadolu Bölgesi'ne özgü üzüm genetik kaynaklarının hastalıklara dayanıklılık bakımından önemli potansiyele sahip olduğunu ve bu genotiplerin ıslah programlarında değerlendirilebileceğini ortaya koymaktadır.