Doğu Anadolu Bölgesi'nde bazı baklagil türlerinde bakteriyel (Rhizobium sp.) aşılama ve farklı üst azot gübre dozu uygulamalarının nodülasyona ve verime etkisi

Bu çalışmada, bakteriyel aşılama ve farklı üst azot gübre dozlarının kuru fasulye (Phaseolus vulgaris L.) ve nohutta (Cicer arietinum L.) nodülasyon ve verime etkileri 2020 ve 2021 yıllarında Bingöl Merkez Çiçekyayla köyünde kurulan tarla denemeleriyle araştırılmıştır. Denemeler, Tesadüf Blokları Faktöriyel Deneme Desenine göre 4 tekrarlamalı olarak, Rhizobium sp. bakterisi uygulamaları (B₀: bakterisiz ve B₁: bakterili) ve üst azot (N) gübre uygulamaları (N₀: üst gübre N uygulaması yok; N₁: üst gübre 4 kg N da-1 ve N₂: üst gübre 8 kg N da-1) şeklinde gerçekleştirilmiştir. Bakteri ve özellikle de 2 doz azot uygulamalarıyla, nohut ve kuru fasulyede verim ve kaldırılan azot miktarlarıyla ilgili parametrelerin önemli ölçüde yükseldiği bulunurken, nohutta kuru fasulyeye göre daha fazla parametrenin değerlerinde artışlar olduğu tespit edilmiştir. Yıllar ortalaması açısından, No koşullarında bakterisiz koşullara göre bakteri uygulamasıyla birlikte nodül, bazı verim unsurları ve bitki aksamlarınca kaldırılan azot miktarı gibi çoğu parametrenin değerlerinde önemli artışlar olduğu, N1 koşullarında bu artışların belirgin ölçüde gerilediği, N2 koşullarında ise azotun ilave etkisiyle söz konusu parametrelerin değerlerinin yükseldiği görülmüştür. İki doz azot ile bakterinin birlikte uygulanması durumunda, nodül ağırlığı, nodül azot konsantrasyonu ve nodülün kaldırdığı azotun hem nohut hem de kuru fasulyede arttığı bulunurken; tane verimi, hasat indeksi, üst aksam azot, demir ile kök azot konsantrasyonları, tane ve kökün kaldırdığı azotun nohutta; nodül sayısı, çiçeklenme dönemi üst aksam ağırlığı, bakla sayısı, üst aksamın kaldırdığı azotun ise kuru fasulyede arttığı bulunmuştur.